ਲਾਹੌਰ

ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1534: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• 30 ਮਈ 1606 (ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4, 1663 ਬਿਕ੍ਰਮੀ): ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਈ।
• 1737: ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਫੜੇ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ, ਨਖ਼ਾਸ ਚੌਕ, ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਹੈ।
• 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1762: ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਦੇ ਗੁਆਏ।
• 1760 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 16 ਮਈ 1764 ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਦਸੰਬਰ 1766 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੜ ਲੈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਜੁਲਾਈ 1767 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਸਾਲ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
• 7 ਜੁਲਾਈ 1799: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। 1801 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।
• 1849: ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਹੇਠ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ।
• 1947: ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ।

ਅੱਜ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ਈਟੀਪੀਬੀ), ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਬਣਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ, 27 ਜੂਨ, ਮੌਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2025 ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਜਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ।

ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੂੰ “ਅੱਤਵਾਦੀ” ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 6 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ (ਪੰਜਵੜ ਗਰੁੱਪ) ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜੌਹਰ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਣਪਛਾਤੇ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ 1995 ਜਾਂ 1996 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।