ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1723 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਛੋਗਿੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ (ਚਲਾਣਾ 1716) ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ 1739 ਵਿੱਚ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1745: ਉਹ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਭੇਜੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਛੱਡ ਗਏ।
• 1748: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਮੌਕੇ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਲਗਭਗ 500 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 200 ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਨੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਘੇਰਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• ਨਵੰਬਰ 1753 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਉਸਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1758 ਵਿੱਚ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਦੁਆਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਲੈ ਲਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਿਆੜਕੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗੜੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਿਰਾਜ ਉਗਰਾਹਿਆ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਕੰਢੇ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ।
• 1775: ਦੀਨਾਨਗਰ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਜ਼ਹੂਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਪਏ ਪਾੜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• 1780 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੁਆਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ 11 ਮਾਰਚ 1783 ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1783 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜ ਆਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਉਹ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਗੂ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੱਦਿਆ ਸੀ।
• 1787: ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਬਟਾਲੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਅਚਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਲੇਖ, ਜੋ ਬਟਾਲੇ ਨੇੜੇ ਅਚਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ 1785 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਉਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਮਿਸਲ ਕੋਲ ਬਟਾਲਾ, ਕਲਾਨੌਰ, ਦੀਨਾਨਗਰ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਕਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ, ਨੂਰਪੁਰ, ਮੰਡੀ ਤੇ ਚੰਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਝਗੜੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਝਗੜਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1803 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ।