ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ

ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ 17 ਸਤੰਬਰ 1843 ਤੋਂ 21 ਦਸੰਬਰ 1844 ਤੱਕ, ਪੰਦਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ, ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਰਿਹਾ। ਇਹ ਉਹ ਸਾਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਖਿੱਲਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1816 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1828 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ-ਏ-ਖ਼ਾਸ (ਚਹੇਤਾ ਪੁੱਤਰ) ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਦੀਆਂ ਜਗੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।

ਚੜ੍ਹਤ। 15 ਸਤੰਬਰ 1843 ਨੂੰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ ਬਾਲਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।

ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਿਉਂ ਗੁਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਜੱਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਇਬ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਤੋਂ ਸੰਤ ਬਣੇ ਬਾਬਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਪਨਾਹ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਭਰਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੱਲਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ੌਜ ਭੜਕ ਪਈ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੱਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਡਿਓੜ੍ਹੀਦਾਰ (ਚੈਂਬਰਲੇਨ) ਜਮਾਂਦਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜਗੀਰਾਂ ਖੁੱਸ ਗਈਆਂ।

ਪਤਨ। 21 ਦਸੰਬਰ 1844 ਨੂੰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ 4,000 ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲਏ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਗੱਡਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦਸਤੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਘੇਰਿਆ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਜੱਲਾ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1816: ਜੰਮੂ ਨੇੜੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਨਮ।
• 1828: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
• 17 ਸਤੰਬਰ 1843: ਵਜ਼ੀਰ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ) ਬਣਿਆ।
• 21 ਦਸੰਬਰ 1844: ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਭੱਜਦਿਆਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਡੋਗਰਾ ਵਜ਼ੀਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦਸਤੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।