ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ 3 ਜੂਨ ਪਲਾਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ

ਕੌਣ: ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਟਲੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਨਹਿਰੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵੱਲੋਂ ਜਿਨਾਹ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਦਾਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਗਲੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 3 ਜੂਨ 1947 ਨੂੰ ਐਟਲੀ ਨੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਦਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਐਟਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਿੰਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸਹਿਮਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਤਾ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੂਨ 1948 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਂਪੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣੀਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ (1941 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਕੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਾਊਂਡਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਕੀਰ ਖਿੱਚਣੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤਾ 15 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਨੇ, ਜਿੱਥੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੀ, 50 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 22 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਈ। ਬਾਊਂਡਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਚਾਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਜੱਜਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਦੋ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਦੋ ਲੀਗ ਵੱਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬੈਰਿਸਟਰ ਸਰ ਸਿਰਿਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਸਨ। ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਆਬਾਦੀ ਹੀ ਕਸੌਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੱਜ ਇੰਨੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਐਵਾਰਡ ਇਕੱਲੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਦੇ ਸਨ। ਲਕੀਰ 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਕਿੱਥੇ: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਮਾੜਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਕਿ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਸਿੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਮਾਰਚ 1947 ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਅਟਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿੱਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਹਿਜਰਤ ਹੋਈ। ਪੈਂਡਰਲ ਮੂਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 2 ਲੱਖ ਤੋਂ 10 ਲੱਖ ਤੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 35 ਲੱਖ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ।