ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ

ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਾੜਕੂ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ (ਕੇਐੱਲਐੱਫ) ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇਦਾਰ (ਮੁਖੀ) ਸਨ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਹੈ, ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1951 ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੇੜੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਮਗਰੋਂ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ 1966 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦਲ, ਯਾਨੀ ਨਿਹੰਗ ਜਥੇ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਤਕੇ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਦ ਕਵਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ 1986 ਵਿੱਚ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ: ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਹੱਥੋਂ ਫੜੇ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 1987 ਤੋਂ ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧਸਿੰਘਵਾਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਭਾਲੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 30 ਮਈ 1984: 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਦਾ ਪੰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਆਪਣਾ ਜਥਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ, ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
• 27 ਦਸੰਬਰ 1986: ਇਹੀ ਪੰਨਾ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਦਲੇ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ।
• 15 ਜਨਵਰੀ 1987: ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਜੋ ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਛੱਡ ਗਏ।
• 22 ਜੁਲਾਈ 1988: ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਦਾ ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਰਡਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਫ਼ੋਰਸ (ਬੀਐੱਸਐੱਫ) ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੋਵੇਂ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ। ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਰਹੱਸਮਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਦਾ ਪੰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸਿੱਖ ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਮੰਡ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ" ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਵਰਗੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ" ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਸਤਿਕਾਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ (ਇਸੇ ਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ 12 ਜੁਲਾਈ 1988) ਤੋਂ ਦਸ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।