ਸਰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੂਨ

ਸਰ ਮਲਿਕ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੂਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ, ਜੋ 1945 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1893 ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਮੋਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1970 ਵਿੱਚ ਨੂਰਪੁਰ ਨੂਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ (ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੇ ਇਨਫ਼ੋਬਾਕਸ ਵਿੱਚ 9 ਦਸੰਬਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 7 ਦਸੰਬਰ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਐਚੀਸਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਵੈਡਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨਰ ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਬੈਰਿਸਟਰ ਬਣੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ 1945 ਅਤੇ 1946 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1927 ਤੋਂ 1936: ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਮੰਤਰੀ, ਫਿਰ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ।
• 1936 ਤੋਂ 1941: ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ।
• 1941 ਤੋਂ 1945: ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਬਰ ਵਿਭਾਗ ਲਈ, ਫਿਰ 1942 ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਲਈ।
• 1945 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ: ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
• 2 ਮਾਰਚ 1947: 1946 ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਟਿਵਾਣਾ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
• 1950 ਤੋਂ 1953: ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ। 1953 ਤੋਂ 1955: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ।
• 16 ਦਸੰਬਰ 1957: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਮਾਨ ਤੋਂ ਗਵਾਦਰ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ 8 ਸਤੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।
• 7 ਅਤੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1958: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਸਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।

ਸਿੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਬਿਆਨ

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1950 ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ, ਐੱਸ.ਜੀ.ਐੱਸ. ਤਾਲਿਬ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਟੈਕ ਔਨ ਸਿੱਖਸ ਐਂਡ ਹਿੰਦੂਜ਼ ਇਨ ਦ ਪੰਜਾਬ, 1947, ਨੂਨ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋ ਕਹਿਰ ਢਾਹੁਣਗੇ, ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਚੰਗੇਜ਼ ਅਤੇ ਹਲਾਕੂ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਕੀਤਾ ਵੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਥਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਵਿਕੀਕੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਸਫ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਲਿਬ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਫ਼ਾ 34 ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੈ ਨਾ ਥਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਰਾਮ ਮੈਮਰੀ (1966) ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।