ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ

ਜਾਰਜ ਈਡਨ, ਆਕਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ, 4 ਮਾਰਚ 1836 ਤੋਂ 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 1842 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰੀ ਸੰਧੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1784 ਨੂੰ ਕੈਂਟ ਦੇ ਬੈਕਨਹੈਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਿੱਗ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਜੋ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੇਡ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਅਤੇ ਐਡਮਿਰਲਟੀ ਦੇ ਫ਼ਰਸਟ ਲਾਰਡ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਕੁਆਰੇ ਹੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਸੰਧੀ। ਆਕਲੈਂਡ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਲਈ ਐਲਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਰਨਜ਼ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੜੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਕਲੈਂਡ ਨੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਕਨਾਟਨ ਨੂੰ ਮਈ 1838 ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 26 ਜੂਨ 1838 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: ਕਸ਼ਮੀਰ, ਅਟਕ, ਹਜ਼ਾਰਾ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡਣ ਲਈ 15,00,000 ਰੁਪਏ। ਇਹੀ ਪੰਨਾ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ।

ਜੰਗ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 1838 ਨੂੰ ਆਕਲੈਂਡ ਨੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਐਲਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਉੱਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੜਕਾਹਟ ਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਵੰਬਰ 1838 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਡ ਦੇ ਮੁਆਇਨੇ ਲਈ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਲੈ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਆਕਲੈਂਡ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਕਲੈਂਡ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਰਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਡਸ ਕਾਬੁਲ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰੇਗੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਖ਼ੈਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੀਆਂ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਨਤੀਜਾ। ਮੁਹਿੰਮ ਤਬਾਹੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਇਨਫ਼ੋਬਾਕਸ ਸਾਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 15,000 ਤੋਂ 40,000 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਲਾਰਡ ਐਲਨਬਰਾ ਨੇ ਆਕਲੈਂਡ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ, ਜੋ 1842 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 27 ਜੂਨ 1839 ਨੂੰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। 1845 ਅਤੇ 1846 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਹੈਨਰੀ ਹਾਰਡਿੰਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੜੀ ਗਈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 4 ਮਾਰਚ 1836: ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
• 26 ਜੂਨ 1838: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• 1 ਅਕਤੂਬਰ 1838: ਸ਼ਿਮਲਾ ਐਲਾਨ।
• ਨਵੰਬਰ 1838 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਰੇਡ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ।
• 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 1842: ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜੰਗ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਥ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਨੀਤੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ 1838 ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।