ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ

ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 30 ਦਸੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਬ ਸਲੀਮੁੱਲਾ ਦੇ ਮਤੇ ਉੱਤੇ ਹੋਈ। ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਤੀਜਾ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।

ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ: 1 ਅਕਤੂਬਰ 1906 ਨੂੰ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲਗਭਗ 35 ਮੁਸਲਿਮ ਆਗੂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਮੁਤਾਬਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਮਿੰਟੋ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1909 ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲਜ਼ ਐਕਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 1916 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।

ਜਿਨਾਹ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਿਨਾਹ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਲੀਗ ਨੇ ਮਾਰਚ 1940 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਤਾ ਏ.ਕੇ. ਫ਼ਜ਼ਲੁਲ ਹੱਕ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਵਤਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੱਖ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। 1946 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਮੁਸਲਿਮ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 79 ਲੀਗ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ।

ਅਹਿਮ ਤਰੀਕਾਂ

• 30 ਦਸੰਬਰ 1906: ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ।
• 1916: ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤਾ।
• ਮਾਰਚ 1940: ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮਤਾ।
• 1946: ਲੀਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲੀਨ ਸਵੀਪ ਕੀਤਾ।
• 14 ਤੋਂ 15 ਅਗਸਤ 1947: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 62 ਲੱਖ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੂੰ 15 ਦਸੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਸ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਹਨ।