ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ

ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਖ਼ੁਰਮ ਸੀ, ਪੰਜਵਾਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1592 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ 19 ਜਨਵਰੀ 1628 ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1628 ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ 1658 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ 22 ਜਨਵਰੀ 1666 ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਣੇ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਪੰਥ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ। ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ 1621 ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਾਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਹ ਮੋੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਖਿਝੇ ਹੋਏ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਮੁਖ਼ਲਿਸ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ, ਜੋ ਉਸ ਥਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਇੱਕ ਭੱਟ ਵਹੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1634 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੀਖ਼ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਇਨਫ਼ੋਬਾਕਸ 1628 ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ 1629 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜੇ।
• 16 ਦਸੰਬਰ 1634: ਲਹਿਰਾ ਦਾ ਟਕਰਾਅ, ਮਹਿਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੱਜ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ।
• 26 ਤੋਂ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1635: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ, ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਝਗੜੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 1635 ਤੋਂ 1644: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨੌਂ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੜਾਈਆਂ, ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਆਪਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਗੱਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1657 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਥਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਦਾਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਗਸਤ 1659 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨ ਹੈ।