ਆਈਐੱਸਆਈ (ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ)

ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਆਈਐੱਸਆਈ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1948 ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਅਖ਼ਤਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ 1979 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਮੀਦ ਗੁਲ ਨੂੰ 1987 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੋਕਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿ ਖਾੜਕੂ ਆਗੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਿਆ ਲਗਭਗ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ, ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਤੱਥ ਨਹੀਂ।

ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

• ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਐੱਨ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਹੀਰਾ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੈ ਆਂਦਾ, ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਮਦਦ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਲਝਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਸਤਾ ਤਰੀਕਾ ਸਮਝਿਆ। ਉਹ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰੋਂ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
• ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 2023 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ "ਕਸ਼ਮੀਰ-ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ", ਜਾਂ ਕੇ2, ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆ ਨੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਘੜੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
• ਭਾਈ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜ ਬਾਰੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ 2023 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜੌਹਰ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਆਈਐੱਸਆਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈਐੱਸਆਈ ਸਮੇਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲਿਖਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਡਾਅਨ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 1988 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਆਈਐੱਸਆਈ ਮੁਖੀ ਹਮੀਦ ਗੁਲ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਅੱਗੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ। ਡਾਅਨ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਾਸਦ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ।

ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਦਾਅਵੇ: 20 ਜੁਲਾਈ 2025 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਗੌਰਵ ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਗ੍ਰਨੇਡ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਥਿਤ ਕਾਰਕੁਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੈਂਡਲਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿੰਦਾ ਅਤੇ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕਿਹਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਹੁਣ ਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ: ਭਾਰਤ ਆਈਐੱਸਆਈ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਅਤੇ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਗੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕੋਰਟੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿ ਇਹ ਹਮਾਇਤ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸੀ।