ਜਨਰਲ ਪਾਓਲੋ ਐਵੀਟੇਬਾਇਲ

ਪਾਓਲੋ ਕ੍ਰੇਸ਼ੈਂਜ਼ੋ ਮਾਰਟੀਨੋ ਐਵੀਟੇਬਾਇਲ (1791 ਤੋਂ 1850) ਨੇਪਲਜ਼ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਤਾਇਨਾਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਅਹੁਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ 1791 ਨੂੰ ਨੇਪਲਜ਼ ਨੇੜੇ ਅਗੇਰੋਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1807 ਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ, 1817 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 1820 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1824 ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਟਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫੇਰੀ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਸੀ ਕਲੌਡ ਔਗਸਟ ਕੋਰਟ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ ਅਤੇ 1827 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1827: ਤੋਪਚੀ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਅਸਲਾਖ਼ਾਨੇ ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਢਾਲਣ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।
• 1829: ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਸੰਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਿਆ।
• 1834 ਤੋਂ 1837: ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1837 ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੇ ਜਮਰੌਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। ਡਾਅਨ ਉਸ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ 1837 ਤੋਂ 1843 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ “ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਲੀਆਂ” ਦਾ ਰਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ, ਸਮੂਹਿਕ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਦਲੇ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਡਾਅਨ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਸ਼ਰੇਆਮ ਫਾਂਸੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਟੰਗੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗੋਰ ਖੱਤਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਹਵੇਲੀ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਜੋਂ ਬਣਵਾਈ। ਡਾਅਨ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਬੂ ਤਬੇਲਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
• ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੈਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
• 1843: ਸਿੱਖ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ 17 ਜੁਲਾਈ 1843 ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, 15 ਦਸੰਬਰ 1843 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1844 ਨੂੰ ਨੇਪਲਜ਼ ਉਤਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਈਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
• 28 ਮਾਰਚ 1850: ਅਗੇਰੋਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: 1834 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ ਕਰੜੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਵੀਟੇਬਾਇਲ ਨੂੰ ਦਿਲਾਵਰ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਅਮੀਨ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਵਰਗੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤੇ, ਜਦਕਿ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖੀ ਗਈ।