ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ 1982 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ

ਕੌਣ: 1982 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਫ਼ਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਅਗਵਾਕਾਰ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 29 ਸਤੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅਗਵਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਸਫ਼ਾ ਹੈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਸਰੋਤ ਅਗਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

• 4 ਅਗਸਤ 1982: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ 126 ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਵਾਕਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਗਵਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਗ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਸੀ।
• 20 ਅਗਸਤ 1982: ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉਤਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਵਾਕਾਰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, 63 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਗਿਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਵੱਲੋਂ ਧੱਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਈ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
• 5 ਤੋਂ 6 ਜੁਲਾਈ 1984: ਫ਼ਲਾਈਟ 405, ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਏਅਰਬੱਸ ਜਹਾਜ਼, ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 5 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਪੀਆਈ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 255 ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਨੌਂ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਗਿਣੇ ਅਤੇ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਏ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਂ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ, 25 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ 6 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਦਾ ਆਤਮਘਾਤੀ ਦਸਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• 24 ਅਗਸਤ 1984: ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਲਾਈਟ 421 ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਲਿਜਾਈ ਗਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੰਡੀਆ ਟੁਡੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਦੇ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਤੇ ਕਰੂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਦਿੱਲੀ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਦੋ ਅਗਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਿੱਖ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਨ: ਅਗਸਤ 1982 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ, ਜੁਲਾਈ 1984 ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਮਗਰੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ। ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਨੇ 1982 ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅਗਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜੋ 4 ਅਗਸਤ 1982 ਨੂੰ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰੀਆਂ।