ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ

ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰੁਣਾ ਦਲ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਤੋਂ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਕਿਲ੍ਹਾ: ਅਪ੍ਰੈਲ 1748 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਮੌਕੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਕੋਲ ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਉਸਾਰੀ। ਅਕਤੂਬਰ 1748 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 500 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਨਾਹ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਨੇ ਘੇਰਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1753 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1758 ਵਿੱਚ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੇ ਨਾਇਬ ਮੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ (1723 ਤੋਂ 1803) ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਛੋਗਿੱਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1803 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ। ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਟਾਲਾ, ਕਲਾਨੌਰ, ਦੀਨਾਨਗਰ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਕਾਦੀਆਂ, ਘੁਮਾਣ ਅਤੇ ਮੱਤੇਵਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਵਿੱਚ ਉੜਮੁੜ ਟਾਂਡਾ, ਸਰੀਹ, ਮਿਆਣੀ, ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਹੂਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1770 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗੜਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖ਼ਿਰਾਜ ਉਗਰਾਹਿਆ, ਅਤੇ ਨੂਰਪੁਰ, ਮੰਡੀ ਤੇ ਚੰਬਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1748: ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਉਸਾਰੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• 1770 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਹੂਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਸਾਰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ।
• 1783: ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆ ਗਏ। 1787 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਮੁੜ ਲੈ ਲਏ।
• 1803: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣੇ। ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਬਾਬਾ ਜੀ" ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1815 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
• 1808: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਸਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਮਿਸਲ 1808 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਇਹ ਢਹਿ ਗਈ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।