ਕੁਏਟਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ

ਕੁਏਟਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,000 ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੁਏਟਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ, ਜਿਵੇਂ ਛਪਿਆ ਹੈ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ: ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੌਣ ਬੰਦਗੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1947: ਕੁਏਟਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਏਪੀਡਬਲਯੂਏ ਗੌਰਮਿੰਟ ਹਾਈ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 73 ਸਾਲ ਸਕੂਲ ਰਿਹਾ।
• 22 ਜੁਲਾਈ 2020: ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ਾ ਕਿਹਾ। ਸੂਬਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਖਿਆ।
• ਜੂਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 1 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਛਪੀ: ਸਿੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਆਊਟਲੁੱਕ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਰਚਰ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਜੋ ਸੇਂਟ ਗੈਬਰੀਏਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਰਤਦਾ ਸੀ, ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਥਾਂ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਪਲਾਜ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਐੱਸਜੀਪੀਸੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਜਾਇਦਾਦ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੀ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਆਊਟਲੁੱਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਊਟਲੁੱਕ ਮੁਤਾਬਕ ਈਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ਈਟੀਪੀਬੀ) ਕੁਏਟਾ ਵਿੱਚ 1 ਕਨਾਲ ਦਾ ਚਾਲੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅਤੇ ਆਰਚਰ ਰੋਡ ਨੇੜੇ 2 ਕਨਾਲ 12 ਮਰਲੇ ਦਾ ਬੰਦ ਪਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਊਟਲੁੱਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਢਾਹੀ ਗਈ ਇਮਾਰਤ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਈਟੀਪੀਬੀ ਨੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਈਟੀਪੀਬੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਏਟਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਪੰਥ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। 2020 ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਕ ਗੁਰਧਾਮ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2026 ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਝਗੜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।