ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਲਾਹੌਰ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ (ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪੰਜਵੀਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਵਗਦਾ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਧਾਮ ਆਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1619 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਾਰੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ 1909 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 1925 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 30 ਮਈ 1606: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ।
• 1619: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ।
• 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਤੋਂ 9 ਸਤੰਬਰ 1934: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ। ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਹਾਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• 9 ਸਤੰਬਰ 1947: ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ।
• ਨਵੰਬਰ 2025: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 556ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਲਈ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰੀ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 13 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਰੇਂਜਰਜ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਈਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅੱਜ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਸਿੰਘ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਹਰ ਸਾਲ ਜੇਠ ਦੇ ਮਹੀਨੇ, ਯਾਨੀ ਮਈ ਜਾਂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ, ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਆਏ ਸਿੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਈਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।