ਜੋਸਫ਼ ਵੁਲਫ਼

ਜੋਸਫ਼ ਵੁਲਫ਼ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਉਸ ਨੂੰ 1832 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਏ। ਉਹ ਪੰਥ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖਪਾਤ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।

ਵੁਲਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1795 ਵਿੱਚ ਬੈਂਬਰਗ ਨੇੜੇ ਵਾਈਲਰਜ਼ਬਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 1812 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਗ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋਸਫ਼ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। 1821 ਤੋਂ 1826 ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੀਨਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲਗਭਗ 1827 ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਨਾਤੋਲੀਆ, ਅਰਮੀਨੀਆ, ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ। 1832 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵੁਲਫ਼ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ 21 ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਜੋਸ਼ੀਆ ਹਾਰਲਨ ਕੋਲ, ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਜਨਰਲ ਐਵੀਟੇਬਾਇਲ ਕੋਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਰਲ ਅਲਾਰਡ ਕੋਲ ਠਹਿਰਿਆ। ਸਕਰੋਲ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਰਲਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੁਲਫ਼ ਜੂਨ 1832 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ, ਮਈ 1831 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਕੋਲ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ।

ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵੁਲਫ਼ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਸੀਹ ਵੱਲ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਐਲਾਨ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਵਾਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਨਾ ਸੁਣੇ ਜਾਣ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵੁਲਫ਼ ਨੂੰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਖ਼ੌਲ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਪੁੱਛਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਰੱਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1812: ਪ੍ਰਾਗ ਨੇੜੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਅਤੇ ਜੋਸਫ਼ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ।
• 1821 ਤੋਂ 1826: ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੀਨਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨਰੀ।
• 1832: ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਐਲਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਤਾੜਨਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ।
• 1843 ਤੋਂ 1845: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਚਾਰਲਸ ਸਟੌਡਾਰਟ ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਕੌਨੋਲੀ ਦਾ ਹਾਲ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਬਚ ਗਿਆ ਕਿ ਅਮੀਰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਿਆ ਸੀ।
• 2 ਮਈ 1862: ਸਮਰਸੈੱਟ ਦੇ ਆਈਲ ਬਰੂਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਤ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1845 ਤੋਂ ਵਿਕਰ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੁਲਫ਼ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਰੇਟਿਵ ਆਫ਼ ਏ ਮਿਸ਼ਨ ਟੂ ਬੋਖ਼ਾਰਾ (1845) ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਰੈਵ. ਜੋਸਫ਼ ਵੁਲਫ਼ (1860 ਜਾਂ 1861) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਥ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਪਰਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ, ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।