ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ

ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ 1920ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ 29 ਦਸੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਜਲਾਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਇਜਲਾਸ ਉੱਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਸਿੱਖ ਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਸਨ।

ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ

• ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜੋ ਨਰਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
• ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਪੱਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਇਜਲਾਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਦੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਬੋਲਿਆ।
• ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

ਇਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ

• ਅਕਤੂਬਰ 1920, ਲਾਹੌਰ: ਲੀਗ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, 10,000 ਸਿੱਖ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਰੰਗ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰੰਗ, ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
• 22 ਜੁਲਾਈ 1921: ਨਵੇਂ ਵਿਧਾਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜਾਇਜ਼, ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵਰਾਜ, ਨਾਲ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ, ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ 101 ਮੈਂਬਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1921 ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਸਮੇਤ ਨੌਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਈਆਂ ਸਨ।
• ਇਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
• 10 ਅਕਤੂਬਰ 1927: ਇਸ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਫ਼ਿਰਕੂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਰਹੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਹੋਣ। 1928 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਸਟੇਟਸ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਮੰਨ ਲਏ ਸਨ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1929: ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕਾਂਗਰਸ ਇਜਲਾਸ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੀਗ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ।
• 6 ਮਾਰਚ 1930 ਤੋਂ ਇਹ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। 5 ਮਾਰਚ 1931 ਦੇ ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੂਜੀ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 17 ਮੰਗਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ।

ਅੰਤ: 16 ਅਗਸਤ 1932 ਦੇ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 18.85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ 50.42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। 24 ਜੁਲਾਈ 1932 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 16 ਮੈਂਬਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਰਬਾਰ ਬਣਾਇਆ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 1933 ਨੂੰ ਲੀਗ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਇਜਲਾਸ ਨੇ ਲੀਗ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਜੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।