ਜਥੇਬੰਦੀ
ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਕਾਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਅਤ 1889 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਰਬਵਾਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਫ਼ਰਵਰੀ 1835 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੌਤ 26 ਮਈ 1908 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਕਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਥਾਪਨਾ 23 ਮਾਰਚ 1889 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬੈਅਤ (ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਣ) ਲਈ। ਕਾਦੀਆਂ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਸੀ; ਪਹਿਲਾ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੱਠ ਉੱਥੇ 1891 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਗੂ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਉਸ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਮਸੀਹਾ ਅਤੇ ਮਹਿਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੁੰਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1914 ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਅਤੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਕਮਾਲੁੱਦੀਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰੀ ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਬਣਾ ਲਈ। ਮਹਿਮੂਦ ਅਹਿਮਦ 1947 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ 20 ਸਤੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਬਵਾਹ ਵਸਾਇਆ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਤਾਹਿਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਲੰਡਨ ਲੈ ਆਂਦੀ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।
ਪੰਥ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ: 1895 ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਦਾ ਸਤਿਆਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਸੀਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1947: ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਰਬਵਾਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਦੀਆਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨੇ ਅਸਲ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅਮਲਾ ਰੱਖਿਆ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਦੀਆਂ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਸਬਾ, ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 160 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਹਿਮਦੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
- 7 ਸਤੰਬਰ 1974: 29 ਮਈ ਨੂੰ ਰਬਵਾਹ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਜਮੀਅਤ-ਏ-ਤਲਬਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਲੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਅਹਿਮਦੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਡਾਅਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦਰਜਨਾਂ ਅਹਿਮਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿੱਚ।
- 1984: ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਡੀਨੈਂਸ 20 ਨੇ ਅਹਿਮਦੀਆਂ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ "ਸਵਾਂਗ ਰਚਣਾ" ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਬਾਦਤਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਨ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੈਅ ਕੀਤੀ (ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ)।
- 28 ਮਈ 2010: ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਇਬਾਦਤਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ (ਸਕਰੋਲ)।
ਹੁਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 1 ਤੋਂ 2 ਕਰੋੜ ਅਹਿਮਦੀ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪ ਕਈ ਕਰੋੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 7 ਲੱਖ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਕਿ 1984 ਤੋਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 245 ਅਹਿਮਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਰੋਤ
- Ahmadiyah Movement, The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Ahmadiyya (used for the 1889 pledge at Ludhiana, the 1914 split, Rabwah and London, where no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Mirza Ghulam Ahmad (used for his birth and death dates, where no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Qadian: The home of Ahmadiyya community (updated 15 May 2025), The Tribune. tribuneindia.com
- The 1974 ouster of the 'heretics': What really happened? (Nadeem F. Paracha, 21 Nov 2013), Dawn. dawn.com
- Pakistan's Ahmadiyya: An 'absence of justice' (Asad Hashim, 7 Aug 2014), Al Jazeera. aljazeera.com
- Muslims who can't say they worship in a mosque: The persecution of Pakistan's Ahmadis, Scroll.in. scroll.in