ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ

ਕੌਣ: ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜੌਨ ਨਿਕਲਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਮੂਵੇਬਲ ਕਾਲਮ, ਬਖ਼ਤ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਈ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ। ਨਿਕਲਸਨ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 2,000 ਤੋਂ 2,500 ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ 16 ਤੋਪਾਂ ਸਨ: ਐੱਚਐੱਮ 61ਵੀਂ ਫੁੱਟ, ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਾਲ ਫ਼ਿਊਜ਼ੀਲੀਅਰਜ਼, ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬ ਇਨਫੈਂਟਰੀ, ਗਾਈਡਜ਼ ਦੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨੀ ਹੌਰਸ। ਬਾਗ਼ੀ, ਜੋ ਨੀਮਚ ਅਤੇ ਰੁਹੇਲਖੰਡ ਬ੍ਰਿਗੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, 6,000 ਤੋਂ 9,000 ਬੰਦੇ ਅਤੇ 13 ਤੋਂ 18 ਤੋਪਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਬਾਗ਼ੀ 24 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਇਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਨਿਕਲਸਨ 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਨੀਮਚ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਤੋਪਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੌਂ ਤੋਪਾਂ ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕਾਲਮ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਣ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾ ਚਲਾਈ, ਫਿਰ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਕੇ ਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਨੇ ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਗੁਆ ਬੈਠੀ। ਬਖ਼ਤ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੁਹੇਲਖੰਡ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲਿਆਂਦੀ, ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 800 ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 13 ਤੋਪਾਂ ਖੁੱਸ ਗਈਆਂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ 25 ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 70 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਨਿਕਲਸਨ ਨੇ ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪੁਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤ ਆਇਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਮੀਲ (29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਪੱਛਮ ਵੱਲ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਵਿਲੀਅਮ ਡਾਲਰਿੰਪਲ ਦੀ ਦ ਲਾਸਟ ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ੀ ਮੈਦਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੱਕੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 4 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਨਿਕਲਸਨ ਉਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨਲੇਵਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਰ ਗਿਆ।

ਇਸ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਿਕਲਸਨ ਦਾ ਕਾਲਮ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਬੈਠੇ ਲਗਭਗ 9,000 ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 6,000 ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਗੋਰਖਾ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨ।