ਵੀ.ਪੀ. ਮੈਨਨ

ਵਪਲ ਪੰਗੁੰਨੀ ਮੈਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਸਤੰਬਰ 1893 ਨੂੰ ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇ ਓਟਾਪਲਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਨਾ ਕਾਲਜ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸੈਕਰੇਟਰੀਏਟ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਵਾਇਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ 1942 ਤੋਂ ਸਿਆਸੀ ਸੁਧਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਉਹ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਭਰਿਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਈ 1947 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਖੇ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਡੋਮੀਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਰੱਖੀ, ਕਿ ਨਹਿਰੂ ਵੱਲੋਂ ਲੰਡਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਰੱਦ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਇਹੀ ਅਪਣਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ 3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਿਹਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਿਆਸਤਾਂ

5 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਟੇਟਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਤੱਕ 565 ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ: ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ। ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਗਏ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ)। ਜੀਕੇ ਟੂਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਯੂਨੀਅਨ, ਪੈਪਸੂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਅੱਠ ਰਿਆਸਤਾਂ, ਪਟਿਆਲਾ, ਜੀਂਦ, ਨਾਭਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਕਲਸੀਆ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਪਟੇਲ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਰਸਮੀ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੈਨਨ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਏਕੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਾਂਡ ਹੈ (ਵੇਦਾਮਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ)। ਪੈਪਸੂ 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; 1952 ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1942: ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ।
• ਮਈ ਤੋਂ ਜੂਨ 1947: ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
• 5 ਜੁਲਾਈ 1947: ਸਟੇਟਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਸਕੱਤਰ।
• 15 ਜੁਲਾਈ 1948: ਪਟੇਲ ਵੱਲੋਂ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ।
• ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 1951: ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਗਵਰਨਰ।
• 31 ਦਸੰਬਰ 1965: ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ।

ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੇਟਸ (1956) ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਆਫ਼ ਪਾਵਰ ਇਨ ਇੰਡੀਆ (1957) ਲਿਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਲੜੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 31 ਦਸੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1947 ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿ ਉਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੈਪਸੂ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 1956 ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈਆਂ।