ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ

ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ (12 ਅਗਸਤ 1924 ਤੋਂ 17 ਅਗਸਤ 1988) ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ 1977 ਦੇ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, 1943 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1 ਮਾਰਚ 1976 ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਬਣਾਇਆ। ਜ਼ਿਆ ਨੇ “ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੇਅਰ ਪਲੇ” ਰਾਹੀਂ ਭੁੱਟੋ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਿਆ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਇਆ ਅਤੇ 16 ਸਤੰਬਰ 1978 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਬਣਵਾ ਲਿਆ। ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਅਤ ਬੈਂਚ ਅਤੇ ਹੁਦੂਦ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਤਾਰਿਕ ਅਕੀਲ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਈਸ਼ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ।

ਜ਼ਿਆ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ

• ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ, ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ “ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ” ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਡਾਅਨ (2015) ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
• ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਜ਼ਿਆ ਨੇ ਆਏ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ “ਅਨੋਖੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ” ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ।
• ਤਾਰਿਕ ਅਕੀਲ (ਦ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਟਾਈਮਜ਼, 2023) ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਈਐੱਸਆਈ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਅਖ਼ਤਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮਦਦ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਮਾਇਤ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ

• 5 ਜੁਲਾਈ 1977: ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
• 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979: ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜੰਗ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇਲਜ਼ਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਦਦ ਉਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
• 17 ਅਗਸਤ 1988: ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸੀ-130 ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਮੌਤ।

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਤਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਆਰਨਲਡ ਰੈਫ਼ਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਹਰਬਰਟ ਵਾਸਮ ਵੀ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਾਂਚ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਜਾਂ ਸਾਬੋਤਾਜ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ; ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਖ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਡਾਅਨ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭੇਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਜੰਗ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਮਾਇਤ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹਮਾਇਤ ਉਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।