ਡੇਵਿਡ ਔਕਟਰਲੋਨੀ

ਸਰ ਡੇਵਿਡ ਔਕਟਰਲੋਨੀ (1758 ਤੋਂ 1825) ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਲਕੀਰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖੀ। 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 1758 ਨੂੰ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਹ 1777 ਵਿੱਚ ਕੈਡਿਟ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ, ਮਰਾਠਾ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1803 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਬਣੇ। ਉਹ 1803 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ ਬਣਾਏ ਗਏ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ), ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1812 ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਰਨਲ ਅਤੇ ਜੂਨ 1814 ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ-ਜਨਰਲ ਬਣੇ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ), ਇਸ ਲਈ 1808 ਅਤੇ 1809 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸੰਧੀ ਵਾਲੀ ਐਂਟਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। 1808 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਲੈ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ 1809 ਤੋਂ 1814 ਤੱਕ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੰਟ ਰਹੇ, ਜੋ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਚੌਕੀ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਸਤੰਬਰ 1808: ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਇੱਕ ਮਸੌਦਾ ਸੰਧੀ ਲੈ ਕੇ ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
• 1808 ਤੋਂ 1809: ਔਕਟਰਲੋਨੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਲੌਰ ਵੱਲ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਭੇਜ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਤੋਪਾਂ ਲਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
• 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1809: ਔਕਟਰਲੋਨੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਰ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ)।
• 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1809: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ। 30 ਮਈ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
• 12 ਜੂਨ 1809: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਹਨ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ)।
• 1809: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮਾਲੀਏ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਾਧਨਾਂ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮਾਲਵੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1814 ਤੋਂ 1816 ਦੀ ਐਂਗਲੋ-ਨੇਪਾਲੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗੌਲੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਰੋਨੈੱਟੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਰਾਸ ਆਫ਼ ਦ ਬਾਥ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ 1818 ਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1825 ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਲਾਰਡ ਐਮਹਰਸਟ ਨੇ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੁਲਾਈ 1825 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 14 ਜੁਲਾਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ 15 ਜੁਲਾਈ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੇਲੋੜੀ ਚਿੰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਫ਼ੌਜੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠਲੇ ਸਰਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।