ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ

ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਜੁੜ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 16 ਜੁਲਾਈ 1922 ਤੋਂ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1925 ਤੱਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੀਰਾਂਕੋਟ ਵਾਲੇ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1879 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਡਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1895 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਂਟਰੈਂਸ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1898 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬੈਰਿਸਟਰ-ਐਟ-ਲਾਅ ਬਣ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1915 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਬਣਾਇਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1920: ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।
• ਜੁਲਾਈ 1921: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕੈਪਟਨ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ।
• 11 ਨਵੰਬਰ 1921: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀਟ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
• 26 ਨਵੰਬਰ 1921: ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ 1,000 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ।
• 14 ਸਤੰਬਰ 1922: ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1923: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਮੁੱਖ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।
• 25 ਜਨਵਰੀ 1926: ਉਹ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੀਹ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
• 18 ਜੂਨ 1926: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਐਕਟ ਹੇਠ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਰਮ ਧੜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਐਕਟ ਮੰਨ ਕੇ ਰਿਹਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਧੜਾ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਤ ਵਾਲੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।
• 1933 ਤੋਂ 1936: ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।
• 23 ਮਈ 1938: ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦੀ ਬਹਿਸ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਕਿ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1925 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਰੋਤ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸੀਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ, ਅਤੇ 1926 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।