ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼

ਚਾਰਲਸ ਥੀਓਫ਼ਿਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1809 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜਨਵਰੀ 1785 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਥਾਮਸ ਥੀਓਫ਼ਿਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਈਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1808: ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਦੇ ਸਹਾਇਕ, 23 ਸਾਲ ਦੇ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਥਿਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਗੱਠਜੋੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤਾਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।
• 1808 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ: ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟ ਗਿਆ। ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਔਕਟਰਲੋਨੀ ਦੇ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ। ਔਕਟਰਲੋਨੀ 1803 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ ਬਣਿਆ ਸੀ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ), ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1812 ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਰਨਲ ਅਤੇ ਜੂਨ 1814 ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ-ਜਨਰਲ ਬਣਿਆ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
• 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1809: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਇਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 30 ਮਈ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਰਬਾਨ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਊਟੀਆਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫ਼ੌਜ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋੜਦੀ, ਤਾਂ ਸੰਧੀ ਰੱਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
• ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਹੱਦ ਸਤਲੁਜ ਤੱਕ ਲੈ ਆਂਦੀ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਉੱਥੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਾਝੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜੋ ਇਲਾਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ੋਰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਹੁਦੇ। ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1835 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਿਹਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਦਮ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਗੜ ਗਏ। ਉਹ 1839 ਤੋਂ 1842 ਤੱਕ ਜਮੈਕਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ 1843 ਤੋਂ 1845 ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ 1845 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਰਨ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਸਤੰਬਰ 1846 ਨੂੰ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਮੈਲਸ਼ੈਂਗਰ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਮਾਝੇ ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਿਆ।