ਲਾਹੌਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ

ਕੌਣ: ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਜਲਾਸ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਨਹਿਰੂ ਉਦੋਂ 40 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ 1920 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਇਜਲਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ; ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਵੇਲੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਇਜਲਾਸ 29 ਦਸੰਬਰ 1929 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਮੁਕੰਮਲ ਆਜ਼ਾਦੀ" ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਰਾਵੀ ਕੋਲ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ। 1 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।

ਸਿੱਖ ਪੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪਿਛੋਕੜ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1928 ਦੀ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਸਟੇਟਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। 22 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਨੇ, ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। 30 ਦਸੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਲੀਗ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਆਲ ਪਾਰਟੀਜ਼ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਾਕਆਊਟ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਇਜਲਾਸ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਲੀਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।

ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ" ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਈ।

ਕਿੱਥੇ: ਲਾਹੌਰ, ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਰਾਵੀ ਕੋਲ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚੱਲਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਬਿਆਨ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਵਾਅਦਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ।