ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1574 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜੇਠਾ ਨਾਂ ਨਾਲ 24 ਸਤੰਬਰ 1534 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ, ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ ਦਾਸ ਅਤੇ ਅਨੂਪ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਚੱਲ ਵੱਸੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨੀ ਸੀ ਜਾਂ ਦਾਦੀ; ਨਾਨੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ (ਘੁੰਗਣੀਆਂ) ਵੇਚਦੇ ਸਨ ਅਤੇ, ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1554 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋੜਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਕਿ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦੇ ਜਵਾਬ ਨੇ, ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1574: ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਜੋ ਉਸੇ ਸਾਲ 1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ, ਨੇ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
• ਸ਼ਹਿਰ: ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਜ਼ਮੀਨ ਹਾਸਲ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਤੋਂ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਤੋਂ 700 ਅਕਬਰੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ 500 ਬੀਘੇ ਖ਼ਰੀਦੇ ਗਏ। ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸੋ ਇਹ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵਧ ਰਹੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ, ਫਿਰ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, "ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ", ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
• ਉਸਾਰੀ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ। ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਘੱਲਿਆ।
• 1580 ਤੋਂ 1581: ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੇ ਰੋਕ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ, ਆਖ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਚੁਣਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1581 ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 638 ਸ਼ਬਦ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਚਾਰ ਪਦੇ ਜੋ ਹਰ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ, ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ, ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਜੋੜਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ, ਰੁਤਬੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ "ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਨਗਰੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।