ਅਕਬਰ

ਅਕਬਰ ਤੀਜਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1542 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਫ਼ਰਵਰੀ 1556 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਲਾਨੌਰ ਵਿਖੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605 ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ 1585 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ 1599 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੜ ਆਗਰਾ ਲਿਆਂਦੀ, ਲਾਹੌਰ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ, ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਿੰਦੂਆਂ, ਬੋਧੀਆਂ, ਜੈਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਜ਼ੀਆ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। 1575 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬਹਿਸ ਲਈ ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇਬਾਦਤਖ਼ਾਨਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਜੋ ਸੁਲਹ-ਏ-ਕੁਲ, ਯਾਨੀ ਸਭ ਨਾਲ ਅਮਨ, ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਪੰਥ ਲਈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਅਤੇ ਉਹ ਨਗਰ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਉਸਾਰਿਆ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬਣਿਆ।

ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ

• ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਰ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕੇ, ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਕਬਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ, ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਥੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕੋਈ ਮਿਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ 1567 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ 1569 ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਲ ਤੇ ਸੰਭੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਜਾਂਦੇ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦਾ ਟੈਕਸ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ।
• ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ: ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੋਵਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁੱਲ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਬਰ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੁਗਾਤ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 6 ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਪ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਅਕਬਰ ਨੇ 84 ਪਿੰਡ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
• ਨਵੰਬਰ 1598: ਅਕਬਰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਗਵਾਈ ਮੰਗੀ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਬਿਆਸ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਰੁਕਿਆ।
• ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 12 ਫ਼ੀਸਦੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਟਾਲੇ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਾਠ ਉਸ ਥਾਂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ 51 ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰੋਪਾਓ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ 1605 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਲਾ ਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਵੈਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1606 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ।

ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਉਹ ਹਾਕਮ ਹੈ ਜੋ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਿਆਰ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਗਰੋਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।