ਸੱਯਦ ਭਰਾ

1713 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦੇ ਸਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਯਦ ਹਸਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਕੁਤਬ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਸੀ, ਜੋ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਹੁਸੈਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜੋ ਅਮੀਰ-ਉਲ-ਉਮਰਾ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਾਲ ਮੀਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਬਣਿਆ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਚ 1712 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 10 ਜਨਵਰੀ 1713 ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਨੇੜੇ ਜਹਾਂਦਾਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੋਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1719 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ, ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਲਾਹਿਆ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਕੜੀ

ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਬਦੁਸ ਸਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਮਗਰੋਂ 7 ਦਸੰਬਰ 1715 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1716 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਰਜਨ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ 694 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 9 ਜੂਨ 1716 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ੍ਹਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਵੇਖੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਯਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ

ਹੁਸੈਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹੈਦਰ ਬੇਗ ਨੇ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1720 ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ 15 ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1720 ਨੂੰ ਹਸਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1722 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 10 ਜਨਵਰੀ 1713: ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ।
• 7 ਦਸੰਬਰ 1715: ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਫੜੇ ਗਏ।
• 9 ਜੂਨ 1716: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ।
• 1719: ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਲਾਹਿਆ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
• 9 ਅਕਤੂਬਰ 1720: ਹੁਸੈਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਕਤਲ। 12 ਅਕਤੂਬਰ 1722: ਅਬਦੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸਨ।