ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ

ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ (971 ਤੋਂ 1030) ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 971 ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਬੁਕਤਗੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ 998 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1000 ਤੋਂ 1027 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਹਮਲੇ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ।

ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 28 ਨਵੰਬਰ 1001: ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਜੈਪਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਪਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੰਦਪਾਲ ਟਾਕਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
• 1006: ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਾਕਮ ਫ਼ਤਿਹ ਦਾਊਦ ਨੇ ਅਨੰਦਪਾਲ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਕੋਲ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ 1008 ਅਤੇ 1010 ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਬਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਆਖ਼ਰ 1010 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 31 ਦਸੰਬਰ 1008: ਚਾਚ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• 1012: ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਥਾਨੇਸਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦਾ ਹੈ।
• 1021: ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਕਮ ਭੀਮਪਾਲ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਦੋਂ ਸਤਲੁਜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਤਰੀਕ 1021 ਜਾਂ 1022 ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
• 1025 ਤੋਂ 1026: ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
• 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1030: ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਲ-ਉਤਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ, ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਮੰਦਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁੱਟੇ, ਕਿ ਉਹ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੰਦਰ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੇ. ਐੱਸ. ਲਾਲ ਦਾ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 20 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਿਬੇੜਦਾ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਮਕਸਦਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਮਜੀਦ ਸ਼ੇਖ਼ 2014 ਵਿੱਚ ਡਾਅਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੀਮਪਾਲ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਥਾਪੇ ਗਵਰਨਰ ਅਯਾਜ਼ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ 1021 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੰਦੂ ਹਾਕਮ ਅਜਮੇਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਮੁਲਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਰਾਜ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ।