ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ

ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ (1875 ਤੋਂ 1950), ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। ਯੂਸੀਐੱਲਏ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ 1931 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਥ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 1948: ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ 23 ਨਵੰਬਰ 1948 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 11 ਮਈ 1949 ਨੂੰ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
• ਫ਼ਰਵਰੀ 1949: ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ ਲਈ ਰੱਖੀ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਣ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਨਰੇਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
• 17 ਜੁਲਾਈ 1949: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਟੇਲ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਹੈ।
• 14 ਅਕਤੂਬਰ 1949: ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪਟੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿ ਵੰਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵੀ ਸਿੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਉੱਠੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਬਹਾਦਰ ਕੌਮ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 1929 ਦੇ ਉਸ ਮਤੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੇ।

ਯੂਸੀਐੱਲਏ ਦਾ ਇਹ ਪੰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜਿਊਂਦੇ-ਜੀਅ ਇਹ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇਬਾਜ਼ੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਕਿਹਾ।