ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ

ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ 1677 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਵਸਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਾਨ ਦੱਰੇ ਰਾਹੀਂ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰੀ ਮੁਲਤਾਨੀ ਬਾਣੀਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਗਏ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਮਾਰਕੋਵਿਟਸ ਦੇ 2000 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਸਨ।

ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਬਾਰੇ ਲੇਖ, ਜੋ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ 2023 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਕਲਹੋੜੋ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹ ਫੜ ਗਈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕਪੰਥੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿੰਧ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪਤਲੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨੇ 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਦਰਬਾਰ ਵੀ ਗਿਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਧ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਟਿਕਾਣੇ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਰਲੀ-ਮਿਲੀ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਰਸਮੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਲਪੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
• 1941: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 32,600 ਸਿੱਖ ਸਨ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 0.67 ਫ਼ੀਸਦੀ।
• 1947: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਿੰਧੀ ਹਿੰਦੂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਿਹੜੇ ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ।
• 2023: ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਅੰਦਰ 5,182 ਸਿੱਖ ਗਿਣੇ ਗਏ, ਸੂਬੇ ਦਾ 0.01 ਫ਼ੀਸਦੀ।
• ਦਸੰਬਰ 2024: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੂਚੀ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੱਚ ਖੰਡ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ 2025 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 151 ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਪੰਥ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਪੰਥੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮਿਲੇ ਸਰੋਤ ਇਸ ਗੁਰਧਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਮਿਤੀ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।