ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧਸਿੰਘਵਾਲਾ
ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਜਥੇਦਾਰ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਕਮਾਂਡਰ, ਜੋ 29 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਹਾ; ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧਸਿੰਘਵਾਲਾ (ਲਗਭਗ 1966 ਤੋਂ 1992) ਖਾੜਕੂ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ (ਕੇਐੱਲਐੱਫ) ਦੇ ਤੀਜੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਦੋਂ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੋਗਾ ਹੈ, ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੁੱਧਸਿੰਘਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1966 ਜਾਂ 1967 ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਦੌਰਾਨ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਮਾਲਵਾ ਕੇਸਰੀ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ 1986 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਜਨਰਲ ਬਣਾਇਆ। ਜੁਲਾਈ 1988 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਪ ਵੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1991: ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਫ਼ਿਊਜੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਵਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਮੰਗੀ।
- ਰਾਜ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ: 1992 ਦੀ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਮਨੋਜ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ 1993 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਤਲ ਦੇ 37 ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੁਗਦੀਪ ਚੀਮਾ ਦੀ 2010 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ।
- 29 ਜੁਲਾਈ 1992: ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਕੇਪੀਐੱਸ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਨਸਾਫ਼ ਇਸ ਕਤਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਆਜ਼ਾਦ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰਾਤ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਹੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਲਗਭਗ 50 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨਸਾਫ਼ ਇੱਕ ਮਿਊਂਸਪਲ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 26 ਤੋਂ 28 ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੇਐੱਲਐੱਫ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਲਈ। ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਸਰੋਤ
- Gurjant Singh (extrajudicial execution, 29 July 1992), Ensaaf. data.ensaaf.org
- Bhai Gurjant Singh Budhsinghwala martyrdom dealt heavy blow to Sikh movement (tribute first printed 1992), World Sikh News, reposted by Sikh Heritage Education. sikhheritageeducation.com
- Information on the police investigations on the assassination of Harchand Singh Longowal ... (document 1187516; includes the KLF kidnapping of a Romanian diplomat), Immigration and Refugee Board of Canada, via ecoi.net. ecoi.net
- Gurjant Singh Budhsinghwala (used for his rise in the KLF and the 1993 and 2010 figures; the page carries a neutrality warning), Wikipedia. en.wikipedia.org