ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ

ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 1550 ਤੋਂ 1635 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਕਮ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1588, ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਤਾਬਕ: ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖਵਾਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਬੂਟੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼-ਏ-ਪੰਜਾਬ (1848) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸਕੀਨਤ-ਉਲ-ਔਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
• 1606: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ।
• ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
• ਅਗਸਤ 1635: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਰੋਤ 11 ਜਾਂ 22 ਅਗਸਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਨਾਜ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਤੋਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਉਰਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀ ਉਸ ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਜਿਸ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਉੱਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ ਵਜੋਂ।