ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ (1940 ਤੋਂ 2011), ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 2004 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਕੇ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1940 ਨੂੰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਲੋਚਕ ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 37 ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਛਪੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 2004: ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
- ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੰਮ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਗੌਰਵ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤ।
- 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011: 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਰਾਹ-ਦਸੇਰੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਬੁੱਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਕਵੀ, ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਾਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਜੋਂ ਲਿਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਰੋਤ
- Sutinder Singh Noor (life, posts, works, family), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Dr Noor passes away (tribute), All About Book Publishing. allaboutbookpublishing.com
- List of Sahitya Akademi Award winners for Punjabi (2004 and 1974 entries), Wikipedia. en.wikipedia.org