ਈਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ਈਟੀਪੀਬੀ)

ਈਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ 1960 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ 1975 ਦੇ ਐਕਟ ਨੰਬਰ XIII, ਯਾਨੀ ਈਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼ (ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਂਡ ਡਿਸਪੋਜ਼ਲ) ਐਕਟ, ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਾਈਟ ਕਮਰ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ: ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਈਨਜ਼ ਬ੍ਰਾਂਚ 17 ਵੱਡੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਿਸਾਖੀ (3,000 ਯਾਤਰੂ), ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ (1,000), ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ (500) ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ (3,000)। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਵੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1960: ਬੋਰਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1975: ਉਹ ਐਕਟ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਹੇਠ ਇਹ ਹੁਣ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• 3 ਨਵੰਬਰ 2020: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਖ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ “ਬੇਹੱਦ ਨਿੰਦਣਯੋਗ” ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਯੂਐੱਨ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
• 3 ਦਸੰਬਰ 2025: ਮਾਈਨੌਰਿਟੀ ਕਾਕਸ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ 1,285 ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ 532 ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 37 ਚਾਲੂ ਹਨ। ਡਾ. ਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਾਂਕਵਾਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅਣਗਹਿਲੀ ਲਈ ਬੋਰਡ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ (ਡਾਅਨ)। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ 1,130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਦਰ ਅਤੇ 517 ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਗਿਣਤੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।

ਆਲੋਚਨਾ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 2020 ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 2018 ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੱਲ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰ ਪਟੇ ਉੱਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡਰ ਬਣਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਬੋਰਡ ਹੁਣ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।