ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਥਾਮਸ ਵਿਨਫ਼ੋਰਡ ਰੀਸ

ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਥਾਮਸ ਵਿਨਫ਼ੋਰਡ ਰੀਸ, ਜੋ “ਪੀਟ” ਰੀਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਦੇ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਊਂਡਰੀ ਫ਼ੋਰਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਹ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਫ਼ੋਰਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1898 ਨੂੰ ਕਾਰਡਿਫ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1915 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲਟਰੀ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਸਰਵਿਸ ਆਰਡਰ ਜਿੱਤੇ, 1942 ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਇੰਡੀਅਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਕੀਤੀ, 1944 ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਡੀਐੱਸਓ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਫ਼ੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਲਿਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਮਦਾਰ ਕਮਾਂਡਰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 17 ਜੁਲਾਈ 1947: ਪੰਜਾਬ ਬਾਊਂਡਰੀ ਫ਼ੋਰਸ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰੀਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਡੀ. ਐੱਸ. ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਐੱਮ. ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ। ਇਸ ਨੇ 1 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
• ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸੌਂਪੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ 37,500 ਵਰਗ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਲਗਭਗ 18,000 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ 45 ਲੱਖ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ 50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੋਰਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਸਰੋਤ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਗਭਗ 15 ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ 10 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੱਤ ਬ੍ਰਿਗੇਡਾਂ ਅਤੇ 23,000 ਫ਼ੌਜੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਗ਼ਲਤ ਹੋਇਆ। ਫ਼ੋਰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੌਨਸੂਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਇਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਠੀਕ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਪੱਖਪਾਤੀ ਸੀ ਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਫ਼ੌਜੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਗਏ। ਇਹ ਕਤਲੋਗ਼ਾਰਤ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰੋਕ ਸਕੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕੀ।
• ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਰੀਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਥਿਮਈਆ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ। 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੁਆਇੰਟ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫ਼ੋਰਸ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਡੋਮੀਨੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
• ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ 1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਫ਼ੋਰਸ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ੋਰਸ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬਾਊਂਡਰੀ ਫ਼ੋਰਸ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ, ਦੋਵਾਂ ਨਵੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਕੀਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸੰਭਾਲ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਫ਼ੋਰਸ ਬਾਰੇ ਰੌਬਿਨ ਜੈਫ਼ਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਰੀਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਔਨ ਦ ਪੰਜਾਬ ਬਾਊਂਡਰੀ ਫ਼ੋਰਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।