ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ

ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਠੁਕਰਾਏ ਹੋਏ, ਅਪਾਹਜ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਗਲਵਾੜੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 2004 ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜੂਨ 1904 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਜੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮਜੀ ਦਾਸ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ, 1923 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਗਲਵਾੜੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਤੋਂ ਮਿਲੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1924: ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਸਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਠੁਕਰਾਏ ਹੋਏ ਅਪਾਹਜ ਮੁੰਡੇ ਦੀ 14 ਸਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆਰਾ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ।
• 1947: ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਧ ਕੇ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ, "ਪਿੰਗਲਿਆਂ ਦਾ ਘਰ", ਬਣ ਗਿਆ।
• ਜੁਲਾਈ 1952: ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ 6 ਮਾਰਚ 1967 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
• 1984: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ: 1977, 1979 ਅਤੇ 1981।
• 5 ਅਗਸਤ 1992: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

1978 ਤੱਕ ਪਿੰਗਲਵਾੜੇ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰੀਜ਼, ਅਪਾਹਜ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਖਾਣਾ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਜ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਜਾਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵੰਡੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖੋਰੇ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਆਰ ਪੈਰਿਸ਼ ਵੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਸੇਵਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਗਵਾਹੀ ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਥ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੇਅਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।