ਸਰ ਜੌਨ ਲਾਰੰਸ

ਜੌਨ ਲਾਰੰਸ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1849 ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਢੇ, ਅਮਲੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਹੈਨਰੀ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹਾਰ ਦੇ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਪੀਆਂ।

ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1811 ਨੂੰ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੇਲੀਬਰੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1830 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1846 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਹਾਰਡਿੰਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮਿਲਾਏ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ

• 1849: 29 ਮਾਰਚ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ। ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜੌਨ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਹੈਨਰੀ ਰਲੇਵੇਂ ਨੂੰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ-ਸਫ਼ਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਜੌਨ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਬੋਰਡ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈਨਰੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਘੜਿਆ।
• ਬੋਰਡ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 119,796 ਹਥਿਆਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਮੈਚਲਾਕ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਕੁਝ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਈਫ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਜਾਗੀਰਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਲਾਰੰਸ ਨੇ 92,000 ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਕੇ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
• 1853: ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਮਗਰੋਂ ਬੋਰਡ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੰਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੌਨ ਬੋਰਡ ਦੇ ਇਖ਼ਤਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਸੱਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀਤਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੁਧਾਰੀ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਘਟਾਇਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
• 1857: ਲਾਰਡ ਰੌਬਰਟਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਾਰੰਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• 1864 ਤੋਂ 1869: ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ। ਉਸ ਨੂੰ 1869 ਵਿੱਚ ਬੈਰਨ ਲਾਰੰਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1879 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 26 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 27 ਜੂਨ ਨੂੰ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਮਹਿਕਮੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਰੋਕ ਕਬਜ਼ੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮਾਉਣ ਦਿੱਤੀਆਂ।