ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ

ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਵਕੀਲ, ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਅਤੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਹਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਮੀ ਬਿਲਡਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫ਼ਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ, ਅਤੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ (ਬੀ.ਏ. 1934) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1938 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਐੱਲਐੱਲ.ਬੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨਰ ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਬੈਰਿਸਟਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1939 ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, 1947 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਾਰਨ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ 1954 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਇਲੱਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 65,000 ਤੋਂ 400,000 ਕਾਪੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ। ਉਹ 1980 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1956: ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• 1962 ਤੋਂ 1966: ਦ ਫ਼ਾਲ ਆਫ਼ ਦ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ (1962), ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ: ਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਫ਼ ਦ ਪੰਜਾਬ (1963), ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ (1963) ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ 1915 (1966)। ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਿਸਟਰੀ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ, 2004 ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ, ਛਾਪੀ।
• 1974: ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨੇ ਗਏ।
• 1984: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਅਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਛਪੇ ਸ਼ੋਕ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ।
• ਨਵੰਬਰ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐੱਚ.ਐੱਸ. ਫੂਲਕਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਜਸਟਿਸ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
• 2007: ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ। 2010: ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ।
• 20 ਮਾਰਚ 2014: 99 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵਿਵਾਦ ਵਾਲੇ ਪੱਖ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਗਨੌਸਟਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਆਲੋਚਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਸ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਸੀਟ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ ਮੋੜ ਦੇਣ ਲਈ।