ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ

ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ (1772 ਤੋਂ 1833) ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ (ਰੇਨੇਸਾਂ) ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 22 ਮਈ 1772 ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਧਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਇੱਕ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ, ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਹਸਤੀ ਮੰਨੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ, ਦ ਪ੍ਰੀਸੈਪਟਸ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ, ਛਾਪੀ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਚੇ ਸੰਵਾਦ ਕੌਮੁਦੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ, ਜੋ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1828: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਭਾ ਬਣਾਈ। ਇਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਬਣੀ।
• 1829: ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਏ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।
• 1830 ਜਾਂ 1831: ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪਲਟਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ।
• 27 ਸਤੰਬਰ 1833: ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਨੇੜੇ ਸਟੈਪਲਟਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਆਰਨੋਸ ਵੇਲ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ 1861 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਕੁਏਟਾ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਸਰਦਾਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ (1848 ਤੋਂ 1898), ਉਸ ਮਜੀਠੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਸਾਧਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ 1881 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਖ਼ੁਦ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ।