ਜਥੇਬੰਦੀ
ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕ੍ਰੀਸੈਂਟ ਲਹਿਰ
1863 ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਇਨਸਾਨੀ ਮਦਦ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲਹਿਰ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਰਾਹਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ 400 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਸੀ।
ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕ੍ਰੀਸੈਂਟ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ (ਆਈਸੀਆਰਸੀ), ਕੌਮੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕ੍ਰੀਸੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਈਐੱਫ਼ਆਰਸੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸੱਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸੂਲ ਹਨ: ਮਨੁੱਖਤਾ, ਬਿਨਾਂ ਪੱਖਪਾਤ, ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ।
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ: ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਲਫ਼ੇਰੀਨੋ ਦੀ ਲੜਾਈ 24 ਜੂਨ 1859 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਹੈਨਰੀ ਡੂਨੈਂਟ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਮੰਜ਼ਰ ਦੇਖਿਆ, ਨੇ 1862 ਵਿੱਚ ਅ ਮੈਮਰੀ ਆਫ਼ ਸੋਲਫ਼ੇਰੀਨੋ ਛਾਪੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1863 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ, ਜੋ ਆਈਸੀਆਰਸੀ ਬਣੀ, ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੀ ਕੌਮੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਵੰਬਰ 1863 ਵਿੱਚ ਵੁਰਟਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਬਣੀ। ਅਗਸਤ 1864 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਅਪਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ, ਉਹ ਜਿਸ ਵੀ ਪਾਸੇ ਲੜੇ ਹੋਣ, ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਕਰਾਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵੰਡ ਵਿੱਚ
- ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20,000 ਪੌਂਡ ਸਾਮਾਨ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚੇ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨੂੰ 25,000 ਪੌਂਡ ਅਤੇ 12 ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 400 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਹਸਪਤਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
- ਆਈਸੀਆਰਸੀ ਨੇ 17 ਦਸੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਡੈਲੀਗੇਟ, ਡਾ. ਔਟੋ ਵੈਂਗਰ, ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਫ਼ਰਵਰੀ 1948 ਤੋਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
- ਜੂਨ 1948 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1948 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਆਰਸੀ ਦਾ ਕੋਈ ਡੈਲੀਗੇਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਡਾ. ਮਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੂਜਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।
- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਜਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨੂੰ 21 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।
ਨਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦਾ ਪੰਨਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਈਸੀਆਰਸੀ ਦਾ ਲੇਖ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਰਿਤ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੰਨਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਰੋਤ
- History of the ICRC, International Committee of the Red Cross. icrc.org
- Our Fundamental Principles, International Committee of the Red Cross. icrc.org
- ICRC's activities on the Indian subcontinent following partition (1947-1949) (Catherine Rey-Schyrr; opening and footnotes), International Review of the Red Cross, Cambridge University Press. cambridge.org
- India partition: the Red Cross response to the refugee crisis, British Red Cross. redcross.org.uk
- Battle of Solferino (used for the date, 24 June 1859), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Kanhaiya, Bhai (1648-1718), The Encyclopaedia of Sikhism (Punjabi University, Patiala). eos.learnpunjabi.org