ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ

ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਇਕੱਠਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਰਹਿਣੀ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਪ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਿੱਖ ਚਾਰ ਹੋਰ ਤਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ: ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ 15 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਥਾਪਿਆ।

ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ: ਪੰਥ ਦਾ ਰਾਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਇਕੱਠ ਇੱਥੇ ਜੁੜਦੇ ਰਹੇ: 14 ਅਕਤੂਬਰ 1745 ਨੂੰ 25 ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦੀ, 29 ਮਾਰਚ 1748 ਨੂੰ ਮਿਸਲਾਂ ਸਮੇਤ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1760 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1764 ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਥਾ ਇਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1765 ਨੂੰ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਜਥੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਹਟਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 7 ਮਾਰਚ 2025 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਨਿਹੰਗ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨੇ ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੂਨ 1984: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਹ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1986 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 26 ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦਿਆ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਜੁੜਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਸਾਰੀ ਗਈ।
• 2015: ਕਈ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਥੇਦਾਰ, ਭਾਈ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ, ਥਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
• 30 ਅਗਸਤ 2024: ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਲਈ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। 2 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਫ਼ਖ਼ਰ-ਏ-ਕੌਮ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
• 15 ਜੂਨ 2026: ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੂੰ “ਗੁਰੂ ਦੋਖੀ” ਅਤੇ “ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ” ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਾਂਝ ਨਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੋ ਲੈਬਾਰਟਰੀਆਂ ਨੇ ਅਸਲੀ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਾਗਤ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਤਿਕਾਰ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2026 ਦੱਸੇ ਗਏ। ਮਾਨ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਨਕਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਆਈ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਆਪ’ ਨੇ ਫ਼ੋਰੈਂਸਿਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
• 29 ਜੂਨ 2026: 87 ਵਿਧਾਇਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਕੱਤਰੇਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਥੇਦਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਅੰਦਰ ਐਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: 30 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ 24 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਐਕਟ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪੇ ਗਏ ਗੜਗੱਜ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੇ ਅੱਧ ਦੀਆਂ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।