ਵਿਸ਼ੇ

1984

ਜੂਨ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਰਾਹ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਇਆ।

ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੜੀਵਾਰ ਪੜ੍ਹੋਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਵੇਖੋ

ਤੀਰ ਕੁੰਜੀਆਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; Enter ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ

1. 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਬੀਆਈ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ।
2. 1981-84ਕੇਜੀਬੀ ਦਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕੌਂਟੈਕਟਸੋਵੀਅਤ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 'ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼' ਵਾਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ (ਮਿਤਰੋਖ਼ਿਨ, ਵਿਵਾਦਤ)
3. 4 ਅਗਸਤ 1982ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਾ, ਜੋ 4 ਅਗਸਤ 1982 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 1,50,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2,50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
4. 15 ਦਸੰਬਰ 1983ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦੀ
5. 1984-1989ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ6 ਜਨਵਰੀ 1989 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ
6. 13 ਫ਼ਰਵਰੀ 1984ਸਪੈਸ਼ਲ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕੀਤਾਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ
7. ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਮਈ 1984ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟ ਗਈਸਿਆਸੀ ਰਾਹ ਮੁੱਕ ਗਿਆ
8. ਮਈ 1984 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਜਮਾਵੜਾ ਸ਼ੁਰੂਛੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ
9. 30 ਮਈ ਤੋਂ 3 ਜੂਨ 1984ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖ਼ਰੀ ਤਾਇਨਾਤੀ1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਕਰਫ਼ਿਊ; 3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸੀਲ, ਪ੍ਰੈੱਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ
10. ਜੂਨ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈਆਂ
11. ਜੂਨ 1984ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂਰਾਮਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ; 55 ਮਾਰੇ ਗਏ, 2,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੜੇ ਗਏ
12. 1-10 ਜੂਨ 1984ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਖੰਡਰ ਬਣਿਆ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ
13. 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਬਾਡੀਗਾਰਡ)
14. 31 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 4 ਨਵੰਬਰ 1984ਤੀਜਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ: ਦਿੱਲੀ ਕਤਲੇਆਮ31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਤੋਂ ਲਗਭਗ 72 ਘੰਟੇ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ: ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 2,733 ਮੌਤਾਂ (ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 3,350), ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ।
15. ਨਵੰਬਰ 1984ਗੁੜਾ-ਕਨੀਨਾ: ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਜਾੜਿਆ ਗਿਆਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁੜਾ ਅਤੇ ਕਨੀਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਈ; ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
16. 1 ਨਵੰਬਰ 1984ਬੋਕਾਰੋ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ: ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਬੋਕਾਰੋ ਅਤੇ ਚਾਸ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ; ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ 69 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਗਿਣੇ, ਜਦਕਿ ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 90 ਹੈ।
17. 1-2 ਨਵੰਬਰ 1984ਦਿੱਲੀ ਛਾਉਣੀ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ: ਰਾਜ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਾਲਮ ਕਲੋਨੀਲਗਭਗ 2,000 ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਰਾਜ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ 2018 ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।
18. ਨਵੰਬਰ 1984ਕਾਨਪੁਰ ਕਤਲੇਆਮ1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਤੋਂ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਨੇ 127 ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ; ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਕੇਸ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਬਣੀ ਐੱਸਆਈਟੀ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ।
19. 1 ਨਵੰਬਰ 1984ਪੁਲ ਬੰਗਸ਼ ਕਤਲੇਆਮ1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੁਲ ਬੰਗਸ਼ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ; 40 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰ 'ਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
20. 1-3 ਨਵੰਬਰ 1984ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਕਤਲੇਆਮਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ; ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
21. 1-3 ਨਵੰਬਰ 1984ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਕਤਲੇਆਮ1 ਤੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ 1984 ਤੱਕ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦੀ ਰਹੀ; 2019 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 15 ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
22. 1-2 ਨਵੰਬਰ 1984ਤੁਗ਼ਲਕਾਬਾਦ ਅਤੇ ਨਾਂਗਲੋਈ ਦੇ ਕਤਲ1 ਅਤੇ 2 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; 2012 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
23. 2 ਨਵੰਬਰ 1984ਗੁੜਗਾਓਂ ਕਤਲੇਆਮਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ 2 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿੱਚ 47 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਨੇ 32 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 12.07 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।
24. 2 ਨਵੰਬਰ 1984ਹੋਂਦ ਚਿੱਲੜ ਕਤਲੇਆਮ2 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹੋਂਦ ਚਿੱਲੜ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਨੇ 32 ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ; 26 ਸਾਲ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2011 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
25. 2 ਨਵੰਬਰ 1984ਪਟੌਦੀ ਕਤਲੇਆਮ2 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਟੌਦੀ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਨੇ 17 ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ; ਇਹ ਕਤਲੇਆਮ 27 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਰਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 2011 ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।
26. 24 ਜੁਲਾਈ 1985ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤਸੰਤ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 24 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਪਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਅਦੇ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
27. 31 ਜੁਲਾਈ 1985ਲਲਿਤ ਮਾਕਨ ਦਾ ਕਤਲਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਐੱਮਪੀ ਲਲਿਤ ਮਾਕਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਆਏ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 31 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
28. 10 ਅਗਸਤ 1986ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਦਾ ਕਤਲਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ, ਜੋ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
29. 2004ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ
30. ਅਗਸਤ 2005ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਲਈ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀਕੇਸ ਮੁੜ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ
31. 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ2012 ਦੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ 2017 ਦੇ ਮਤੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 2018 ਦੇ ਮਤੇ ਤੱਕ: ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।
32. 1 ਨਵੰਬਰ 2013ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਯੂਐੱਨ ਕੋਲ 1984 ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ1 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਯੂਐੱਨ ਕੋਲ ਲਗਭਗ ਦਸ ਲੱਖ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
33. 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014ਕੋਬਰਾਪੋਸਟ ਦੇ ਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1984 ਬਾਰੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਿਕਾਰਡ22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਕੋਬਰਾਪੋਸਟ ਨੇ "ਚੈਪਟਰ 84" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮਾਈ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ।
34. 15 ਜਨਵਰੀ 2017ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲਗਭਗ 3,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।
35. 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ 1984 ਦੀ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਮੋਸ਼ਨ 46 ਪਾਸ ਕੀਤਾਓਂਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ 34 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 5 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਤਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹਕੁੰਨ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
36. 17 ਦਸੰਬਰ 2018ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ 1984 ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ 34 ਸਾਲ ਬਾਅਦ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ

• ਏ.ਐੱਸ. ਦੁਲਤਰਾਅ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਕੱਤਰ (1999 ਤੋਂ 2000); ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਪੈਸ਼ਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ; ਲੇਖਕ
• ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ('ਆਪ')2012 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਾਰਟੀ, ਜੋ 2022 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਸ ਨੇ 1984 ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਟਕਰਾਅ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
• ਆਹੂਜਾ ਕਮੇਟੀਇੱਕ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਸਤ 1987 ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,733 ਤੈਅ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਦੀ ਸਪੈਲਿੰਗ "Ahooja" ਹੈ।
• ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ)1944 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਉੱਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ, 1986 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਫਾੜ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹ 1984 ਬਾਰੇ 2013 ਦੀ ਜਨੇਵਾ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।
• ਅਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (2019 ਤੋਂ); ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ
• ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ; ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਐੱਮਪੀ, 1984 ਤੋਂ 1987
• ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1577 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਹਨ; ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ (1919) ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (1984) ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਰੇ।
• ਅਅਰੁਣ ਨਹਿਰੂਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ; ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (1984 ਤੋਂ 1986); ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ
• ਅਅਰੁਣ ਸਿੰਘਕਾਂਗਰਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ; 1985 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ; ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ
• ਅਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ; 2013 ਤੋਂ 2014 ਅਤੇ 2015 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
• ਬਾਤਚੀਤ (ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਬੁਲੇਟਿਨ)ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਛਪਦਾ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੈਜੀ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਅੰਕ ਨੰਬਰ 153 ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦੱਸਿਆ।
• ਜਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ; ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ
• ਠਬਾਬਾ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੁਖੀ, 1984 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ
• ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ1978 ਦੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਭਾਰਤ, ਯੂਕੇ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਨੂੰ “ਅੱਤਵਾਦੀ” ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਬਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਰਾਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੌਰਨਾਮਾ ਲੜੀ ਦੇ ਲੇਖਕ
• ਬਰੇਲੀਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਛਾਉਣੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
• ਭਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘਪਿੰਗਲਵਾੜਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਨੀ; ਸੇਵਾਦਾਰ
• ਅਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘਸਿੱਖ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ; ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ 1984 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਬਾਰੇ ਬੁਲਾਰੇ
• ਅਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਆਗੂ
• ਅਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ (ਕੇਐੱਲਐੱਫ) ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ, ਲਗਭਗ 1987 ਤੋਂ 1988
• ਪਭਾਈ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੰਡਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਵਰਕਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ)
• ਭਭਜਨ ਲਾਲਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (1979 ਤੋਂ 1986 ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 1996)
• ਬਬੀਬੀ ਭਗਵਾਨੀਬਚੀ ਹੋਈ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਗਵਾਹ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ, ਦਿੱਲੀ (1984)
• ਬਬੀਬੀ ਬਿਮਲ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾਰੋਪੜ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ, 1989 ਤੋਂ 1991 (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ); ਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ
• ਬਬੀਬੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ; ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁੱਖ ਗਵਾਹ
• ਬਬੀਬੀ ਨਿਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਪੀੜਤ; ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੇ 2013 ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਹੋਣ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਟੀਸ਼ਨਰ
• ਬਬੀਬੀ ਉਪਕਾਰ ਕੌਰਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ; ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ
• ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੇਲਾਨੀਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ; ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ
• ਬਰੈਂਪਟਨਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿੱਥੇ 2021 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੁੱਲ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ 25.1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਨ; 1984 ਬਾਰੇ 2017 ਦੇ ਓਂਟਾਰੀਓ ਮਤੇ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਰੈਫ਼ਰੈਂਡਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵੋਟਿੰਗ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ।
• ਕੈਨੇਡਾਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਘਰ, ਜੋ 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 771,790 ਸੀ; ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ 182, ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ 1984 ਬਾਰੇ ਮਤੇ ਅਤੇ ਨਿੱਝਰ ਦੇ ਕਤਲ ਤੱਕ।
• ਕਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (2002 ਤੋਂ 2007, 2017 ਤੋਂ 2021); ਬੀਜੇਪੀ ਆਗੂ
• ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ (ਸੀਬੀਆਈ)ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ।
• ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਜਸਟਿਸ ਕਮੇਟੀਉੱਘੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਪੈਨਲ, ਜੋ 1985 ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਐੱਚ.ਐੱਸ. ਫੂਲਕਾ ਸਨ। ਇਹ 31 ਮਾਰਚ 1986 ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
• ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ1978 ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ।
• ਦਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੱਤਰਕਾਰਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ; ਨੇੜਿਓਂ ਡਿੱਠੇ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਲੇਖਕ
• ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਅਤੇ ਅਰਥ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 1977 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ।
• ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, 1980 ਤੋਂ 1983; ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 1984 ਤੋਂ 1990
• ਦਿੱਲੀਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿੱਥੇ 1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ 1783 ਵਿੱਚ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ।
• ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਡੀਐੱਸਜੀਐੱਮਸੀ)ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ, 1971 ਹੇਠ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾ। ਇਸ ਨੇ 1984 ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਾਲੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।
• ਧਧਰਮ ਦਾਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਰੋਲ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਐੱਮਪੀ; ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ
• ਕੀ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ?ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮਈ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਗੱਲਬਾਤ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਆਗੂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਵਾਦਤ ਦੋਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
• ਡਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ; ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਡੀਨ; ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਕ
• ਡਡਾ. ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ; ਓਹਾਇਓ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨ
• ਡਡਾ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ; ਸ਼ਬਦ ਜੰਗ ਦੇ ਲੇਖਕ
• ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ; ਪੰਜਾਬ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ; ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ, ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
• ਇਨਸਾਫ਼2004 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਸਥਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1984 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ।
• ਗਰਗ ਕਮਿਸ਼ਨਹਰਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ ਟੀ.ਪੀ. ਗਰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੋਂਦ-ਚਿੱਲੜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ-ਮੈਂਬਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਓਂ ਅਤੇ ਪਟੌਦੀ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।
• ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਈਫ਼ਲਜ਼ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਪੈਦਲ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਜੋ 1887 ਵਿੱਚ ਅਲਮੋੜਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ 9ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲੜੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਇਕ ਭਵਾਨੀ ਦੱਤ ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਮਿਲਿਆ।
• ਜਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ (ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼), 1983 ਤੋਂ 1986, ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵੇਲੇ; 10 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ
• ਜਜਨਰਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਸੁੰਦਰਜੀਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ, ਜੀਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ ਵੈਸਟਰਨ ਕਮਾਂਡ (1983 ਤੋਂ 1985); ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ (1986 ਤੋਂ 1988)
• ਜਨੇਵਾਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਿਸ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ 1984 ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦਮਨ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
• ਗਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ 1982 ਤੋਂ 1987; ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 1972 ਤੋਂ 1977; ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ 1980 ਤੋਂ 1982
• ਗਗਿਰੀਸ਼ ਮਹਾਜਨਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ (ਬੀਜੇਪੀ)
• ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰਸੰਵਿਧਾਨ ਹੇਠ ਬਣੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ; ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ 1966 ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਅਤੇ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1985 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
• ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿੱਥੇ 1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ; ਇਹ 1913 ਤੋਂ 1920 ਦੇ ਕੰਧ ਸਬੰਧੀ ਅੰਦੋਲਨ, 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਅਤੇ 2017 ਤੋਂ ਸੱਚ ਦੀ ਕੰਧ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
• ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਯਾਦਗਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ।
• ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਯਾਤਰੀ ਸਰਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਜੁਲਾਈ 1982 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 15 ਦਸੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੱਕ ਕਮਰਾ ਨੰਬਰ 32 ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
• ਐਐੱਚ.ਕੇ.ਐੱਲ. ਭਗਤਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਆਗੂ; ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਐੱਮਪੀ; ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ; ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ
• ਐਐੱਚ.ਐੱਸ. ਫੂਲਕਾ1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ; 'ਆਪ' ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ (2017); 2026 ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ
• ਹਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ; ਅਗਸਤ 2008 ਤੋਂ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
• ਹਰਿੰਦਰ ਮੱਲ੍ਹੀਬਰੈਂਪਟਨ-ਸਪਰਿੰਗਡੇਲ ਤੋਂ ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਐੱਮਪੀਪੀ; 1984 ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ 2017 ਦਾ ਓਂਟਾਰੀਓ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
• ਹਰਿਆਣਾ1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸੂਬਾ: ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਧਿਰ, 1984 ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜੋ 2011 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਘਰ।
• ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਬਨਾਮ ਹੋਰ ਅੰਕੜੇਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ: 83 ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ 492 ਹੋਰ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰ 700 ਅਤੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਪੋਸਟ-ਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਸਨ।
• ਆਈਐੱਸਆਈ (ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ)ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੋਕੀ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ; ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਦਾਅਵੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੀ ਹਨ।
• ਭਾਰਤਉਹ ਗਣਰਾਜ ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬ 1947 ਤੋਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.08 ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 1.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ। ਪੰਥ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਇਸ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਆਏ ਹਨ।
• ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਫ਼ੌਜ। ਇਸ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੀਜਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
• ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ)ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕੌਮੀ ਪਾਰਟੀ, ਜੋ 1885 ਵਿੱਚ ਬਣੀ। 1984 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਾਰਟੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।
• ਇਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1966 ਤੋਂ 1977, 1980 ਤੋਂ 1984)
• ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਈਐੱਸਵਾਈਐੱਫ)ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 23 ਸਤੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਾਲਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣੀ; ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ 2001 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਰਹੀ।
• ਕੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਵੱਖਵਾਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ੈਡਰਲ ਮੰਗ?ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਵਾਦ ਕਿਹਾ, ਫਿਰ 1985 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਮਤੇ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਧਿਰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
• ਜਜਗਦੀਸ਼ ਟਾਈਟਲਰਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਆਗੂ; ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ; 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੁਲ ਬੰਗਸ਼ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮ
• ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂ (2017 ਤੋਂ 2025); ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ
• ਜਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂਪੱਤਰਕਾਰ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨਿਊਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕੌਰਸਪੌਂਡੈਂਟ; ਐਂਬੈਡਡ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ
• ਜਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1973 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 2003 ਤੋਂ 2004); ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ; ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ
• ਝੁਨੀਰਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਸਬਾ, ਜਿੱਥੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਬਾਰੇ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਈਕ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣ।
• ਜਜੁਗਤੀ ਰਾਮਅਸਿਸਟੈਂਟ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਅਫ਼ਸਰ, ਕਲਿਆਣਪੁਰੀ ਥਾਣਾ, ਦਿੱਲੀ (1984)
• ਕੇਜੀਬੀ (ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ)ਸੋਵੀਅਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ (1954 ਤੋਂ 1991); ਮਿਤਰੋਖ਼ਿਨ ਦੇ ਨੋਟਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦ ਬਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਗਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਘੜੇ।
• ਕਕਮਲ ਨਾਥਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ; ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ; 1984 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਵਿਖੇ ਭੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਗਵਾਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ
• ਕਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ
• ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨਇੱਕ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਂ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ 1940 ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਂਫ਼ਲਿਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, 1980 ਵਿੱਚ ਅਤੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ (ਕੇਸੀਐੱਫ)ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਫ਼ੋਰਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮੁਖੀ ਪੰਜਵੜ ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਜਨਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ।
• ਖ਼ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ; ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ
• ਕਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ; ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕੀਤੀ ਗਈ
• ਕੁਸੁਮ ਲਤਾ ਮਿੱਤਲ ਕਮੇਟੀ (ਕਪੂਰ-ਮਿੱਤਲ ਕਮੇਟੀ)ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਬਾਰੇ 1987 ਦੀ ਇੱਕ ਪੜਤਾਲ; ਕੁਸੁਮ ਲਤਾ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਵੱਖਰੀ 1990 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ 72 ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਪਰ ਸਜ਼ਾ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਈ।
• ਐਐੱਲ.ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ; ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
• ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣਅਖ਼ਬਾਰ ਮਾਲਕ (ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਗਰੁੱਪ); ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
• ਲਲਲਿਤ ਮਾਕਨਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਐੱਮਪੀ (1984 ਤੋਂ 1985); ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ
• ਲਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ; ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ
• ਮਦਰਾਸ ਰੈਜੀਮੈਂਟਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 1758 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ 26ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਹਮਲੇ, ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ।
• ਮਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘਮੇਜਰ ਜਨਰਲ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ; 1971 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਬਾਹਿਨੀ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਰ; ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ; 1984 ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
• ਮਮੱਲਿਕਾ ਕੌਰਵਕੀਲ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੀ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ; ਸਿੱਖ ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ
• ਮੰਗੋਲਪੁਰੀਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੜ-ਵਸੇਬਾ ਕਲੋਨੀ, ਜਿੱਥੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਰਾਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
• ਮਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ
• ਮਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, 2004 ਤੋਂ 2014; ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
• ਮਮਨੋਜ ਮਿੱਤਾਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ; ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ; ਵੈੱਨ ਏ ਟ੍ਰੀ ਸ਼ੁੱਕ ਡੈਲਹੀ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ
• ਮਮੈਕਸਵੈੱਲ ਪਰੇਰਾ1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ; ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ
• ਮਹਿਤਾ ਚੌਕਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਿੰਡ, ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ 1977 ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 1981 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਉਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੜ ਆਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 12 ਤੋਂ 22 ਜਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ (ਗਿਣਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ)।
• ਮੈਲਬੌਰਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸਿੱਖ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1984 ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮਾਰਚਾਂ ਅਤੇ 2023 ਦੀ ਇੱਕ ਵੋਟਿੰਗ ਦਾ ਮੰਚ ਰਿਹਾ।
• ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨਜਸਟਿਸ ਰੰਗਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰੀ ਜਾਂਚ, ਜੋ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਅਗਸਤ 1986 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਫ਼ਰਵਰੀ 1987 ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਿਹਾ।
• ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰੀ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਮਈ 2000 ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ ਜੀ.ਟੀ. ਨਾਨਾਵਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 8 ਅਗਸਤ 2005 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਲਰ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਗਈ।
• ਨੰਗਲੋਈਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਭੀੜਾਂ ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਨਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ26 ਮਈ 2014 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ; 2001 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ; ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ
• ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਐੱਨਡੀਪੀ)ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਫ਼ੈਡਰਲ ਪਾਰਟੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 2017 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ 1984 ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਐੱਨਡੀਪੀ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।
• ਨਨਿਖਿਲ ਕੁਮਾਰਇੰਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ; 1995 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ; ਐੱਮਪੀ; ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ
• ਨੌਰਵਿਚ, ਕਨੈਕਟੀਕਟਕਨੈਕਟੀਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ: ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਸਨੀਕ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਲਈ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ 1984 ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ 2019 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ 2025 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਮੇਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।
• ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ, ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1984; ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, 1991 ਤੋਂ 1996
• ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ26 ਜਨਵਰੀ 1986 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਥਾਪੀ ਗਈ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ। ਇਸ ਨੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਂ ਵਰਤਿਆ।
• ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ (ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ)ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫ਼ੋਰਸਿਜ਼ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਜੋ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ 1 ਪੈਰਾ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਦਾ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
• ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਭਾਰਤ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ: ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ, ਪੰਜਾਬ ਲਈ 1988 ਦੀਆਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤਾਕਤਾਂ, ਟਾਡਾ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਪਾਸ ਕੀਤੇ।
• ਪਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਜ਼ੀਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ; 1984 ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ
• ਪਪਤਵੰਤ ਸਿੰਘਲੇਖਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ; ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ
• ਪਪਾਵ ਸਿੰਘਲੇਖਕ; 1984 ਸਿੱਖ ਆਰਕਾਈਵ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ; ਲੰਡਨ ਦੀ ਵਾਈਨਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ
• ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਫ਼ਾਰ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ (ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ)ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ 1976 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰੀ ਵਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਪੀਯੂਡੀਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੂ ਆਰ ਦ ਗਿਲਟੀ? ਛਾਪੀ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੀ।
• ਪੰਜਾਬਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲਗਭਗ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
• ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸਸੂਬੇ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਫ਼ੋਰਸ, ਜਿਸ ਨੇ 1984 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਖਾੜਕੂਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਕੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਘਾੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ।
• ਰਾਅ (ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਵਿੰਗ)ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ, ਜੋ 1968 ਵਿੱਚ ਬਣੀ। 1984 ਬਾਰੇ “ਤੀਜੀ ਏਜੰਸੀ” ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰਪਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ 2023 ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ।
• ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂ; ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ (2024 ਤੋਂ ਅੱਗੇ); ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ 2017 ਤੋਂ 2019
• ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1984 ਤੋਂ 1989); ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
• ਰਾਣਾ ਅਯੂਬਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ; ਗੁਜਰਾਤ ਫ਼ਾਈਲਜ਼: ਐਨਾਟਮੀ ਆਫ਼ ਏ ਕਵਰ ਅੱਪ ਦੀ ਲੇਖਕ
• ਰੋਡੇ ਪਿੰਡਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।
• ਐੱਸਆਈਟੀ 19842015 ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਟੀਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲੇ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣੇ ਸਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ, ਫਿਰ 2018 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ।
• ਸਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ; ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ; ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਕਤਲਾਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ
• ਸਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ; ਐਮਰਜੈਂਸੀ (1975 ਤੋਂ 1977) ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਤਾਕਤ
• ਸਸੰਜੇ ਸੂਰੀਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ 1984: ਦ ਐਂਟੀ-ਸਿੱਖ ਵਾਇਲੈਂਸ ਐਂਡ ਆਫ਼ਟਰ ਦਾ ਲੇਖਕ
• ਹਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1980 ਤੋਂ 1985)
• ਜਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਆਗੂ; ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ
• ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾਸਮੁੱਚੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਇਕੱਠ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗੁਰਮਤੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਲਈ ਮੰਨਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। 1986 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।
• ਸਸਰਦਾਰ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ (ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲੇ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ); 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ
• ਸਸੇਵਾ ਦਾਸਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ, ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ (1984)
• ਸ਼ਾਹਦਰਾਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ 1 ਤੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ 1984 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਕਈ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੇਸ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਐੱਸਆਈਟੀ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
• ਸ਼ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ; ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ
• ਸ਼ਸ਼ਮਸੁਲ ਇਸਲਾਮਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ; 1984 ਅਤੇ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ
• ਸ਼ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀਸਟੇਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਅਫ਼ਸਰ, ਕਲਿਆਣਪੁਰੀ ਥਾਣਾ, ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ (1984)
• ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਰਿਲੀਜੀਅਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨਓਹਾਇਓ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਜੋ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਬਾਰੇ 1997 ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਦੇ 1999 ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਸਟ੍ਰੱਗਲ ਫ਼ਾਰ ਜਸਟਿਸ, ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ।
• ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਅਲਾਇੰਸ ਆਫ਼ ਨੌਰਥ ਅਮਰੀਕਾ (ਐੱਸਵਾਈਏਐੱਨਏ)ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਚਲਾਈ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1968 ਤੋਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਮਤ ਕੈਂਪ, ਇੱਕ ਰਿਟਰੀਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਸਿੰਪੋਜ਼ੀਅਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 6 ਤੋਂ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ।
• ਸਿੱਖਸ ਫ਼ਾਰ ਜਸਟਿਸ (ਐੱਸਐੱਫ਼ਜੇ)2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ 1984 ਦੇ ਕੇਸ ਅਮਰੀਕੀ ਕੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਰੈਫ਼ਰੈਂਡਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ; ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਕੇਸ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
• ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਸਾਬਕਾ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਫ਼ਸਰ; ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ
• ਸਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂ; 1998 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ
• ਸਾਊਥਾਲ, ਲੰਡਨਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੰਜਾਬ: 1964 ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ, 1976 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੱਗਰ ਦਾ ਕਤਲ, 1984 ਦੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ।
• ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਖ਼ਤ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1606 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਾਰਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਪੰਥ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਿੱਖਾ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।
• ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਾਰਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁੜ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਵਾਰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਹੈ।
• ਸਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਸਵਾਮੀਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ; ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
• ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੀਸੈਟਲਮੈਂਟ ਕਲੋਨੀ ਜਿੱਥੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਪਰ 2023 ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕੀਤਾ।
• ਸੂਰਿਆ ਮੈਗਜ਼ੀਨਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (ਸੂਰਿਆ ਇੰਡੀਆ), ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੰਬਰ 1984 ਦੀ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਨੇ ਰਾਅ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਹੇਠਲੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਸੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।
• ਥਥਾਮਸ ਮਲਕੇਅਰਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ
• ਤਿਲਕ ਨਗਰਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਇਰ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਚਾਂਦ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਨਗਰ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਸਿੱਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਫ਼ੌਜੀ ਮੇਜਰ ਵੀ ਸੀ, ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਤਿਲਕ ਵਿਹਾਰਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੀਸੈਟਲਮੈਂਟ ਕਲੋਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲੋਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
• ਟੌਮ ਲੈਂਟੋਸ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨਅਮਰੀਕੀ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਦੋ-ਪਾਰਟੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾ, ਜੋ 2008 ਵਿੱਚ ਬਣੀ। ਇਸ ਨੇ 30 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰੀਫ਼ਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 24 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦਮਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ।
• ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੀਸੈਟਲਮੈਂਟ ਕਲੋਨੀ, ਜੋ ਕਲਿਆਣਪੁਰੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1 ਤੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਕਤਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ।
• ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕੌਂਸਲ (ਯੂਐੱਨਐੱਚਆਰਸੀ)ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 47 ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਯੂਐੱਨ ਸੰਸਥਾ, ਜੋ 2006 ਵਿੱਚ ਬਣੀ। ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ 1984 ਅਤੇ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਵਰਗੇ ਹਿਰਾਸਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਯੂਐੱਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਈਆਂ ਹਨ।
• ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮਉਹ ਤਾਕਤ ਜਿਸ ਨੇ 1849 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ; ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 1984 ਤੋਂ ਇਹ ਪੰਥਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਮੰਚ ਹੈ, ਹੇਗ ਦੇ 2014 ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੌਹਲ ਤੱਕ।
• ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 7 ਲੱਖ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਰਾਈ ਦੇ ਕਿਸਾਨ; 1984 ਦੇ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਕਤਲਾਂ, 1991 ਦੇ ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ।
• ਵਵੇਦ ਮਾਰਵਾਹਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984-85 ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ
• ਵਾਰਨ ਐਂਟਸ਼ਲਾਈਕਹਾਰਟ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਐੱਮਪੀ (ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਦੀ ਲਿਬਰਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ), 1996 ਤੋਂ 2007 ਅਤੇ 2010 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ
• ਕੀ ਨਵੰਬਰ 1984 ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ “ਦੰਗੇ”?ਭਾਰਤ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁਰਮ ਪਾਏ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਮਿਲੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਜਵਾਬ।
• ਕੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ?ਸਰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਚਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾਂ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੱਲ ਟੁੱਟੀ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਰੋਤ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ।
• ਕੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮੰਗਿਆ?ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜ ਬੋਲ: ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮੰਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ। ਤਕਰੀਰਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਿਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਕੀ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਧੋਖਾ ਸੀ ਜਾਂ ਗੁਆਇਆ ਮੌਕਾ?ਜੁਲਾਈ 1985 ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੋਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਅਕਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; 1986 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਿਹਾ। ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਧਿਰ ਦਾ ਜਵਾਬ।
• ਕੀ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?ਫ਼ੌਜ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸੜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮੋਰਚੇਬੰਦ ਟਿਕਾਣੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਸਰੋਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾੜੀ ਗਈ। ਕੇਂਦਰ ਮੰਨ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ।
• ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਲਾਈਟ 182 ਨੂੰ ਬੰਬ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੇ ਉਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਕੇਸ ਕਦੇ ਹੱਲ ਹੋਇਆ?ਕੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਆਤ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ; ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਬਾਗੜੀ 2005 ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ।
• ਨਵੰਬਰ 1984 ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਿਸ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਕਿਉਂ ਹੋਈ?ਜਾਂਚਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਲਏ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; 587 ਐੱਫਆਈਆਰ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹੀ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਥ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ (ਡਬਲਯੂਐੱਸਓ)ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ 1984 ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਯਯੂਰੀ ਆਂਦਰੋਪੋਵਸੋਵੀਅਤ ਕੇਜੀਬੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, 1967 ਤੋਂ 1982; ਸੋਵੀਅਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, 1982 ਤੋਂ 1984