ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ

ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ; ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 2001 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1928 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਹੇਠ ਹੋਇਆ, ਉਹ 1968 ਤੋਂ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ 13ਵੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ 8 ਮਈ 2008 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਪੁੰਡਰੀ, 1978: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਰਵਰੀ 1978 ਵਿੱਚ ਕੈਥਲ ਨੇੜੇ ਪੁੰਡਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕੈਥਲ ਦੀ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਥਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਿੱਖ ਹਾਕਮ ਦੀ ਸਮਾਧ ਨਾਲ ਜੁੜੀ 20 ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਜਾਂਚ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਡਰੀ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1978 ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, 1984: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸੰਤ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਡੇਰੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਂ ਜੇ ਫ਼ੌਜ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਕਾਰ ਸੇਵਾ 17 ਜੁਲਾਈ 1984 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਹੀ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਸਰਕਾਰ ਸੇਵਾ", ਯਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਹਾ: ਮਜ਼ਦੂਰ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ 27 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏਗਾ, ਉਹ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਉਹ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ "ਸਿੱਖ ਮਰਯਾਦਾ" ਦੇ ਉਲਟ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਿਆ ਗਿਆ।

• 17 ਜੁਲਾਈ 1984: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• 1984: ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 11 ਅਗਸਤ 1984 ਨੂੰ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ "ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ" ਨੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
• 17 ਮਾਰਚ 2001: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਸੁਣਾਈ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ: ਪੰਜ ਦਿਨ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸੁਣਨਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣਸਰ ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 17 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਛੇਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
• 8 ਮਈ 2008: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਿਹੰਗ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤਨਖ਼ਾਹ ਲਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ।