ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ

ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਕਰਪੁਰੀ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਟਾਲੇ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਅਕਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1911 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ, 1912 ਵਿੱਚ 24ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ, 1914 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਪਟਵਾਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲੇਦਾਰ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਦਾ ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੋੜ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਲੀਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਮਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1921: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੇ ਜਗਪਾਲ ਸਿੰਘ ਟਿਵਾਣਾ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਕਤੂਬਰ 1921 ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
• 13 ਅਕਤੂਬਰ 1923: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ 27 ਨਵੰਬਰ 1926 ਤੱਕ ਬੰਦ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1923 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਜੈਤੋ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
• 27 ਨਵੰਬਰ 1926 ਤੋਂ 21 ਜਨਵਰੀ 1930: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁੜ ਸੰਭਾਲੀ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 1927 ਤੋਂ 1931 ਤੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 15 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਉੱਤੇ 28 ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ।
• 1932: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਤੋਂ 17 ਜੂਨ 1933 ਤੱਕ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਉਂਦਾ।
• 1933 ਤੋਂ 1940: ਉਹ 1933 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ 1935 ਤੋਂ 1938 ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਜਨਵਰੀ 1937 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਬਟਾਲੇ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਸਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ।
• 10 ਅਤੇ 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 1940: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਟਾਰੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।
• 1952 ਤੋਂ 1957: ਉਹ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
• 20 ਨਵੰਬਰ 1975: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਕਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਨੂੰ ਠੋਸ ਅਗਵਾਈ ਦਿੱਤੀ।