ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਾਏ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਿਖਾਈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 25 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਥਾਪਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1606 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 24 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬੈਠੇ: ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਸੱਤਾ (ਪੀਰੀ) ਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੱਤਾ (ਮੀਰੀ) ਦੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 15 ਜੂਨ 1606: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
• 1606 ਤੋਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਬਵੰਜਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਰੱਖਿਆ।
• ਲਗਭਗ 1617 ਤੋਂ 1619 ਤੱਕ: ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ। ਦਬਿਸਤਾਨ-ਇ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਕ ਇਲਜ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਾ ਭਰਨ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਕੈਦ ਰਹੇ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ: ਸਰੋਤ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1617 ਅਤੇ 1619 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਲਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
• 4 ਅਕਤੂਬਰ 1621: ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1634: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਮੁਖ਼ਲਿਸ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਦਸੰਬਰ 1634 ਨੂੰ ਲਹਿਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 26 ਤੇ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1635 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਝੜਪਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
• 1635 ਤੋਂ 1644: ਉਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨੌਂ ਸਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ।

ਬੰਦੀ ਛੋੜ। ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਂ ਹੀ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜੇ ਬਾਕੀ ਕੈਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਵੰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬੰਦੀ ਛੋੜ, ਯਾਨੀ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਪਮਾਲਾ ਤੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਵੰਜਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਰਵਾਇਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ। ਉਹ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ (ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ 28 ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਤਾਲਪੁਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਵੀ ਸਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਯਾਨੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੇਲ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਸੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ (ਥੀਓਕਰੇਸੀ) ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਖ਼ਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਇਕੱਠ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।