ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ
Sardar Sundar Singh Ramgarhia
ਇੱਕ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਐਂਟਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 12 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੋਂ 16 ਜੁਲਾਈ 1922 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।
ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1920 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1922 ਤੋਂ 16 ਜੁਲਾਈ 1922 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ।
ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ 12 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸਕੱਤਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਧਾਰਕ ਬਾਰੇ ਦੋਵੇਂ ਐਂਟਰੀਆਂ ਇੱਕ ਮੱਤ ਨਹੀਂ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 12 ਦਸੰਬਰ 1920: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।
- 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1922: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ 17 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁੜ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ, ਅਤੇ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
- 16 ਜੁਲਾਈ 1922: ਸੂਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ।
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ: ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ, ਨਾ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਨਾ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Hon'ble Presidents of SGPC (list of presidents, with the terms of each), Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee (sgpc.net). sgpc.net
- Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Akali Movement, The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Kharak Singh, Baba (1868-1963), The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org