ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ

ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ, ਜੋ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1918 ਨੂੰ ਮੋਗਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਵੈਰੋਕੇ ਵਿੱਚ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 1939 ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਧਰਮ-ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1944 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ 1956 ਤੋਂ 1958 ਦੌਰਾਨ ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥੀ ਲਾਏ ਗਏ।
• 1962: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ 1962 ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਧਾਰਮਿਕ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 29 ਨਵੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸ ਥਾਂ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
• 1963 ਤੋਂ 1965: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ।
• 2 ਜੂਨ 1973 ਤੋਂ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ। 1980 ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨੋਹਾ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਚਲਾਣੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।
• ਦਸੰਬਰ 1983: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੇ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ, ਬਹੁਤ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਦੇਣ।
• ਜੂਨ 1984: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟਰੱਗਲਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੋਸ਼ਾਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਚੰਦੋਏ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਜੜੇ ਚੰਦੋਏ ਦੀ ਸੁਆਹ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਥੇਦਾਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾਇਆ ਗਿਆ ਬਿਆਨ ਪੜ੍ਹਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।
• ਜੂਨ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਭਾਂਪ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• 24 ਦਸੰਬਰ 1986: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਅੰਤ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਤਰੀਕ, 26 ਜੁਲਾਈ 1986, ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮ ਅਰਥ ਕੋਸ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਛੇ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੰਜਾਬੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ 26 ਜੁਲਾਈ 1993 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਏ।