ਥਾਂ
ਗੋਲਡਨ ਆਫ਼ਸੈੱਟ ਪ੍ਰੈੱਸ
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਛਪਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਜਿੱਥੇ ਸਰੂਪ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ 2016 ਦੀ ਅੱਗ 328 ਲਾਪਤਾ ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਾ ਹੈ।
ਗੋਲਡਨ ਆਫ਼ਸੈੱਟ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਉੱਥੇ ਛਾਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਪਤਾ ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ, ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀਆਂ।
ਅੱਗ, ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਦਾਜ਼ੇ
- 19 ਮਈ 2016: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਕਟ ਕਾਰਨ ਲੱਗੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 14 ਸਰੂਪ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਗ਼ਬਨ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ 31 ਮਈ 2020 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 80 ਸਰੂਪ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਐਡਵੋਕੇਟ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ 80 ਸੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਰਿਪੋਰਟਾਂ 14 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਲਝਾਉਂਦੀਆਂ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 6 ਜੁਲਾਈ 2020: ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ 267 ਲਾਪਤਾ ਸਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।
- 24 ਅਗਸਤ 2020: ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1,000 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 2013-14 ਅਤੇ 2014-15 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 328 ਸਰੂਪ ਗੁੰਮ ਸਨ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡ “ਬਹੁਤ ਮਾੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ” ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 16 ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 125 ਸਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਸੀਦਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਆਡਿਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
- 6 ਸਤੰਬਰ 2020: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਐੱਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਬਾਹਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।
- 7 ਦਸੰਬਰ 2025: ਭਾਈ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ ਵੱਲੋਂ ਆਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 16 ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਐੱਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਪੰਥ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਇਹ ਪ੍ਰੈੱਸ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਥ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੇਸ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਜਵਾਬਦੇਹ ਕੌਣ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੇਰਕਾ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਰੂਪ ਤੈਅ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀਆਈਪੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ, ਕੋਈ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰੋਤ
- 'Disappearance' of Guru Granth Sahib saroops triggers row in Punjab as SGPC opposes FIR (16 Sep 2020), ThePrint. theprint.in
- Missing 328 saroops of Sri Guru Granth Sahib haunt the SGPC, yet again (15 Dec 2025), The Tribune. tribuneindia.com
- Ludhiana MLA Balwinder Singh Bains files plaint over missing saroops (7 Jul 2020), The Tribune. tribuneindia.com
- Takht forms 2-member panel to probe missing saroops (18 Jul 2020), The Tribune. tribuneindia.com
- Probe panel indicts SGPC officials, Akal Takht seeks action (25 Aug 2020), The Tribune. tribuneindia.com