ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ

ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਮੁੱਚੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੰਸਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦਾ ਸੀ, ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਮੌਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ, ਯਾਨੀ ਗੁਰਮਤੇ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1745 ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਮਤੇ ਨੇ 25 ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ 29 ਮਾਰਚ 1748 ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਰਮਤੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 1765 ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਮਤੇ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਰ ਇਕੱਲੇ ਆਗੂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਆਖ਼ਰੀ ਇਕੱਠ 1805 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਸਵੰਤ ਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਤੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 26 ਜਨਵਰੀ 1986, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ। ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ (2015) ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ “ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ” ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪਿਛਲਾ ਇਕੱਠ 1805 ਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ 181 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਥਾਪੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਭੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ; 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ 23 ਗੁਰਮਤੇ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ।
• 10 ਨਵੰਬਰ 2015, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਚੱਬਾ: ਗੁਰਮੀਤ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਅਤੇ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸੱਦਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੇ 13 ਮਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਤੋਂ “ਪੰਥ ਰਤਨ” ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਕੇਪੀਐੱਸ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਕੇ.ਐੱਸ. ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• 26 ਜਨਵਰੀ 2026: ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਪੰਚ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਜਥਾ ਅਤੇ ਹਵਾਰਾ ਕਮੇਟੀ 1986 ਦੇ ਇਕੱਠ ਦੀ 40ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਤੇ ਗੁਰਮਤੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੱਦ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਚੱਬਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨੇ ਹਰ ਮਤੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਅਤੇ ਬੇਅਸਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਾਰੇ 1925 ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀਆਂ। ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ ਦੇ ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਰਮ ਖ਼ਿਆਲੀ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 7 ਮਾਰਚ 2025 ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਨੂੰ 2015 ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਾਲਾ “ਪੈਰਲਲ” ਜਥੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੜਗੱਜ ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧੜੇਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।